Spondilit

Spondilit fəqərə cisimlərinin iltihabi zədələnməsinin ümumi adıdır. Revmatologiyada bu termin ilk növbədə ankilozlaşdırıcı spondilitə — onurğanın və oma-qalça oynaqlarının xroniki autoimmun iltihabına aid edilir. Mikrobların fəqərəni və fəqərəarası diski dağıtdığı infeksion spondilit də az əhəmiyyətli deyil. Bu vəziyyətlər tamamilə fərqli müalicə olunur, buna görə dəqiq diaqnostika həlledicidir.

Səbəblər və risk amilləri

• autoimmun — ankilozlaşdırıcı spondilit və digər spondiloartritlər, xüsusən HLA-B27 daşıyıcılarında, daha çox gənc kişilərdə;
• bakterial — əsasən qan yolu ilə fəqərəyə düşən stafilokok; şəkərli diabet, venadaxili müdaxilələr, kateterlər, inyeksion narkotik istifadəsi və yaşlı yaş riski artırır;
• vərəm mənşəli (Pott xəstəliyi);
• bruselyoz mənşəli — pasterizə olunmamış süd məhsulları istifadə edildikdən, mal-qara ilə təmasdan sonra.

Simptomlar

Ankilozlaşdırıcı spondilitdə bel ağrısı tədricən, 40 yaşa qədər başlayır, gecə və sakit vəziyyətdə güclənir, hərəkətlə keçir; zaman keçdikcə onurğanın hərəkətliliyi azalır. İnfeksion spondilitdə ağrı daimi və yerli olur, yük altında və fəqərəyə tıqqıldatdıqda artır, qızdırma, gecə tərləməsi və arıqlama ilə müşayiət olunur. Onurğa beynini sıxan absses yarana bilər.

Diaqnostika

Əsas üsul iltihabı, abssesi və sinir strukturlarının sıxılmasını aşkar edən onurğanın MRT-sidir. C-reaktiv zülal, eritrositlərin çökmə sürəti, ümumi qan analizi, qan əkilməsi, bruselyoza seroloji testlər və vərəmə müayinələr təyin edilir. Törədici tapılmadıqda KT nəzarəti altında fəqərənin biopsiyası aparılır. Autoimmun formada HLA-B27 təyin olunur və oma-qalça oynaqlarının MRT-si edilir.

Müalicə

İnfeksion spondilit törədiciyə uyğun seçilmiş uzunmüddətli antibiotik kursları ilə, adətən çox həftə ərzində müalicə olunur; vərəm mənşəli forma — vərəm əleyhinə sxemlərlə. Absses, nevroloji çatışmazlıq və ya onurğanın qeyri-stabilliyi olduqda əməliyyat lazımdır. Ankilozlaşdırıcı spondilit gündəlik müalicəvi gimnastika, qeyri-steroid iltihabəleyhinə preparatlar, onlar kifayət etmədikdə isə ŞNA-alfa və ya interleykin-17 inhibitorları ilə müalicə edilir. Bütün dərmanları həkim təyin edir.

Nə vaxt təcili həkimə müraciət etməli

Bel ağrısı ayaqlarda zəiflik və ya keyimə, aralıq nahiyəsində keyimə, sidik və nəcisin saxlanması və ya saxlanılmaması ilə müşayiət olunarsa, təcili tibbi yardım (103) çağırın və ya dərhal xəstəxanaya müraciət edin. Qızdırma ilə bel ağrısında, xüsusən diabet və ya yaxın vaxtlarda venadaxili prosedurlar olubsa, həkimə müraciəti təxirə salmayın.