Onurğanı, oma-qalça oynaqlarını, periferik oynaqları və vətərlərin sümüyə birləşdiyi yerləri zədələyən qohum xroniki iltihabi xəstəliklər qrupu.
Sinonimlər: Spondiloartropatiya
Spondiloartritlər ümumi mexanizmləri və əlamətləri olan xəstəliklər ailəsidir: iltihabi bel ağrısı, ayaq oynaqlarının qeyri-simmetrik artriti, entezitlər, HLA-B27 geni ilə əlaqə və mənfi revmatoid faktor. Aksial spondiloartrit (rentgendə dəyişikliklərlə — ankilozlaşdırıcı spondilit, onlarsız — qeyri-rentgenoloji forma) və periferik forma ayırd edilir. Qrupa həmçinin psoriatik artrit, reaktiv artrit və bağırsağın iltihabi xəstəliklərində artrit daxildir.
Səbəblər və risk amilləri
Əsas rolu irsiyyət, ilk növbədə HLA-B27 daşıyıcılığı oynayır. Xəstəliyi bağırsaq və sidik-cinsiyyət infeksiyaları, bağırsaq mikroflorasının dəyişməsi, entezlərə mexaniki yük işə sala bilər. Adətən 45 yaşa qədər başlayır.
Simptomlar
- 3 aydan çox davam edən, gecə oyadan və hərəkətdən sonra azalan bel və ya sağrı ağrısı;
- beldə səhər buxovluğu;
- diz və topuq oynaqlarının artriti, bütöv barmağın şişməsi;
- dabanda, Axilles vətərində ağrı;
- kəskin uveit tutmaları — gözdə qızartı və ağrı;
- psoriaz, qanlı xroniki ishal (bağırsağın iltihabi xəstəliklərinin əlaməti).
Diaqnostika
Revmatoloq ASAS meyarlarından istifadə edir. Erkən mərhələdə aktiv iltihabı aşkar edən oma-qalça oynaqlarının MRT-si və çanağın rentgenoqrafiyası həlledici əhəmiyyət daşıyır. HLA-B27, C-reaktiv zülal, eritrositlərin çökmə sürəti təyin edilir, bel ağrısının digər səbəbləri istisna olunur. Lazım gəldikdə oftalmoloq, dermatoloq, qastroenteroloq cəlb edilir.
Müalicə
- gündəlik müalicəvi gimnastika, üzgüçülük, qamətə nəzarət, siqaretdən imtina — istənilən formada əsasdır;
- qeyri-steroid iltihabəleyhinə preparatlar — birinci sıra;
- aktivlik davam etdikdə — ŞNA-alfa, interleykin-17 və ya JAK inhibitorları;
- periferik artritdə — sulfasalazin, metotreksat, oynağa qlükokortikoid yeridilməsi;
- yanaşı psoriaz və ya Kron xəstəliyi olduqda preparat seçimi bu xəstəlikləri nəzərə alır.
Onurğa zədələnməsinin müalicəsi üçün sistem qlükokortikoidlər tövsiyə edilmir. Sxemləri yalnız həkim müəyyən edir.
Nə vaxt təcili həkimə müraciət etməli
Gözdə qəfil ağrı və qızartı, işıqdan qorxma, görmənin dumanlanması zamanı təcili oftalmoloqa müraciət edin. Yıxılmadan və ya travmadan sonra boyunda və ya beldə güclü ağrı olduqda (bitişmiş onurğada sınıq ola bilər), həmçinin ayaqlarda zəiflik və keyimə yarandıqda dərhal yardım alın.
Əlaqəli terminlər
- Ankilozlaşdırıcı spondilit
- Psoriatik artrit
- Reaktiv artrit
- Sakroileit
- HLA-B27
- Uveit
- Kron xəstəliyi
- Xoralı kolit
