Vazospazm — arteriya divarındakı əzələlərin yığılması nəticəsində damarın qəfil müvəqqəti daralmasıdır; qan axınını azaldır və orqan işemiyasına səbəb ola bilər.
Arteriyaların divarında damarın mənfəzini daim tənzimləyən saya əzələlər var. Vazospazm zamanı onlar həddindən artıq və uzun müddət yığılır, arteriyadan keçən qan axını kəskin azalır. Nəticələr hansı damarın zədələnməsindən asılıdır: ürək, beyin, əl barmaqları. Vazospazm ayrıca xəstəlik deyil, bir neçə vəziyyətin əsasında duran mexanizmdir.
Səbəblər və risk amilləri
- serebral vazospazm — partlamış anevrizmadan subaraxnoidal qansızmadan sonra adətən 3–14-cü günlərdə inkişaf edir və gecikmiş işemik insulta səbəb ola bilər;
- vazospastik stenokardiya (Prinsmetal stenokardiyası) — koronar arteriyaların spazmı, döş qəfəsində ağrı daha çox gecə və səhərə yaxın, sakitlikdə olur;
- Reyno sindromu — soyuqda və həyəcan zamanı barmaqların xırda arteriyalarının spazmı;
- geri dönən serebral vazokonstriksiya sindromu — təkrarlanan qəfil, «ildırım vurması» kimi baş ağrısı;
- təhrikedici amillər: siqaret, kokain və amfetaminlər, miqrenə qarşı bəzi dərmanlar (triptanlar, erqotamin), soyuq, stress, hiperventilyasiya.
Simptomlar
- koronar arteriyaların spazmında — döş qəfəsində sıxıcı ağrı, bəzən ritm pozğunluqları ilə;
- beyin arteriyalarının spazmında — artan yuxululuq, şüur qarışıqlığı, ətraflarda zəiflik, nitq pozğunluğu;
- Reyno sindromunda — barmaqların keyimə və ağrı ilə əvvəlcə ağarması, sonra göyərməsi və qızarması.
Diaqnostika
Üsul vəziyyətdən asılıdır. Subaraxnoidal qansızmadan sonra gündəlik transkranial doppleroqrafiya, KT və ya MR-angioqrafiya, lazım olduqda serebral angioqrafiya aparılır. Koronar spazm tutma zamanı EKQ, Holter monitorinqi və xüsusi təhrikedici sınaqlarla koronaroqrafiya vasitəsilə təsdiqlənir. Reyno sindromu klinik mənzərəyə və kapillyaroskopiyaya əsasən tanınır.
Müalicə
Subaraxnoidal qansızmadan sonra işemiyanın qarşısını almaq üçün nimodipin tətbiq edilir, normal qan həcmi saxlanılır; ağır spazmda endovaskulyar müdaxilələr aparılır. Vazospastik stenokardiyada əsas vasitələr kalsium kanalı blokatorları və nitratlardır, beta-blokatorlar isə zərurət olmadan istifadə edilmir. Bütün hallarda siqaretdən və stimulyatorlardan imtina vacibdir. Dərmanları həkim seçir.
Nə vaxt təcili həkimə müraciət etməli
- 5 dəqiqədən uzun çəkən və ya sakitlikdə, yaxud nitroqliserindən sonra keçməyən döş qəfəsi ağrısı — təcili tibbi yardım (103) çağırın;
- qəfil çox güclü baş ağrısı, üz asimmetriyası, qol və ya ayaqda zəiflik, nitq pozğunluğu — dərhal 103;
- isindikdən sonra barmaq ağ və ya göy, soyuq və ağrılı qalır.
Əlaqəli terminlər
- Subaraxnoidal qansızma
- Stenokardiya
- Reyno sindromu
- Miokard infarktı
- Anevrizma
- Angioqrafiya
- Doppleroqrafiya
- İşemiya
