Kəpək baş dərisində qabıqlanmanın artması ilə xarakterizə olunan geniş yayılmış vəziyyətdir və çox vaxt seboreik dermatitin yüngül forması ilə əlaqəlidir.
Yayımlanma tarixi:
Sinonimlər
- Pityriasis capitis
Xəstəlik haqqında
Kəpək yoluxucu deyil, orqanizm üçün xüsusi təhlükə yaratmır, bəzən dərinin yanması və qaşınması ilə müşayiət oluna bilər. Əsasən 15-25 yaşlı insanlarda, yaşlılarda isə daha az rast gəlinir. Lazımi müalicə olmadan seboreya və ya keçəlliyə səbəb ola bilər.
Səbəbləri
Kəpəyin yaranma səbəbləri çox müxtəlifdir. Bunlar ola bilər:
- irsiyyət;
- tez-tez stress;
- seboreyik dermatit;
- şəkərli diabet;
- allergik reaksiyalar;
- avitaminoz;
- seboreya;
- həzm sisteminin xroniki patologiyaları;
- hormonal disbalans;
- qidalanma rasionunun pozulması;
- yuxusuzluq;
- saç qulluğu vasitələrinə (şampunlar, laklar, gellər, köpüklər və s.) həssaslıq.
Hormonal fonun təbii dəyişkənlikləri də baş dərisinin vəziyyətinə təsir göstərir, buna görə də yeniyetmələr bu problemlə xüsusilə tez-tez üzləşirlər.
Bol kəpəyin meydana çıxması baş dərisinin mikroflorasında olan Malassezia globosa göbələyi ilə əlaqədardır. Adətən o qeyri-aktivdir, lakin bəzi provokasiyaedici amillərin təsiri altında mikroorqanizm çoxalmağa başlayır. Bunun nəticəsində hüceyrələrin regenerasiya prosesi sürətlənir. Onlar həm saçlarda, həm də geyimdə nəzərə çarpan ağ pulcuqlar şəklində soyulur. Bu insanda psixoloji diskomfort və narahatlıq hissi yaradır.
Təsnifat
Dermatoloqlar zahiri görünüşünə, lokalizasiyasına və müşayiət edən simptomlarına görə fərqlənən bir neçə kəpək növü ayırd edirlər.
- Yağlı kəpək iki tipdə olur: qalın və maye, dərinin artmış piy istehsalı fonunda yaranır. Saçlar və dəri parıltılı yağlı görünüşə malik olur; ölmüş toxuma hissəcikləri bir-birinə yapışaraq bütöv təbəqə əmələ gətirir; sızanaq səpgiləri, furunkulyoz meydana çıxır; saçlar sərtləşir.
- Quru kəpək dəri piyinin artmış özlülüyü səbəbindən kifayət qədər ifraz olunmaması nəticəsində yaranır. Bu halda baş dərisi çox quru olur, güclü qaşınma müşahidə edilir, saçlar nazikləşir, kövrəkləşir və aktiv şəkildə qırılır.
- Qarışıq kəpək: yağlı və quru kəpəyin əlamətləri birlikdə mövcuddur.
- Boru şəkilli kəpək digər formalardan fərqli olaraq baş dərisində deyil, birbaşa saçların üzərində əmələ gəlir və kiçik borucuqlar kimi görünür.
Həmçinin patologiyanın üç ağırlıq dərəcəsi ayırd edilir.
- Yüngül formada dəridə dəyişikliklər baş verir: quruluq, soyulma.
- Orta ağırlıq dərəcəsində dərinin artıq yağlılığı nəzərə çarpır, kəpək pulcuqları qaşınan ləkələr və qabıqlar əmələ gətirir.
- Ağır dərəcə bütün başda tam səpgilərlə, irinliklərlə, güclü qaşınma ilə, qızarma və dərinin həssaslığının artması, saçların kövrəkliyi və tökülməsi ilə özünü göstərir.
Klinik mənzərə
Kəpək simptomlarının ifadəliliyi vəziyyətin formasından və ağırlıq dərəcəsindən asılıdır. Xarakterik təzahürlərə aşağıdakılar aiddir:
- baş dərisinin quruluğu və soyulması, nəticədə saçlarda, geyimdə və ya çiyinlərdə xırda ağ və ya boz pulcuqların görünməsi;
- toxumaların qaşınması və qıcıqlanması, bunlar başı daim qaşımaq istəyinə səbəb olur;
- saçların kövrəkliyi və zəifliyi, onların solğun görünüşü (quru formada);
- piy vəzilərinin artmış aktivliyi ilə şərtlənən saçların yağlılığı və ya bir-birinə yapışması (yağlı formada).
Qırmızı və iltihablı sahələrin meydana çıxması daha ciddi müalicə tələb edən seboreyik dermatiti göstərə bilər.
Şəkillərdə əlamətlər
Oxşar əlamətlər aşkar etmisinizsə, nə etməli?
-
Özünüzü müalicə etməyin
Özbaşına müalicə sağlamlıq üçün təhlükəlidir. Dəqiq diaqnoz olmadan müalicəyə başlamaqla vaxt itirə və yanlış yol seçə bilərsiniz.
-
Mütləq həkimə müraciət edin
Yalnız ixtisaslı həkim dəqiq diaqnoz qoya və düzgün müalicə təyin edə bilər. Hansı mütəxəssisə getməli olduğunuzu bilmirsinizsə, terapevtə yazılın — o, sizi lazımi həkimə yönləndirəcək.
-
Müalicəni təxirə salmayın
İlk əlamətlər yaranan kimi başlanmış müalicə daha effektiv olur və ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
-
Bizə müraciət edin — mütləq kömək edəcəyik
*1103
Diaqnostika
Xəstəliyin diaqnostikası adətən dermatoloq və ya trixoloq tərəfindən aparılır. İlk növbədə şikayətlər dinlənilir, sonra isə xüsusi optika vasitəsilə xəstənin başının tüklü hissəsinin müayinəsi həyata keçirilir. Trixoskopiya və dermatoskopiya mütəxəssisə dərinin, follikulların, piy vəzilərinin vəziyyətini qiymətləndirməyə imkan verir.
İnfeksiyaya şübhə olduqda törədicini dəqiqləşdirmək üçün əlavə mikrobioloji tədqiqatlar təyin olunur. Ümumi və biokimyəvi qan analizi aparılır, xəstənin hormonal profili qiymətləndirilir. Bəzi hallarda həkim digər mütəxəssislərin: endokrinoloqun, qastroenteroloqun, ginekoloqun, androloqun konsultasiyasını tövsiyə edir. Bəzən xəstədə kəpəyin nə üçün yarandığını dəqiq anlamağa kömək edən əlavə tədqiqatlar təyin olunur.
Müalicə
Kəpəyin müalicəsi üçün Malassezia göbələklərini boğmağa və/və ya piy istehsalının tənzimlənməsinə yönəlmiş ixtisaslaşdırılmış şampunlardan və müxtəlif vasitələrdən istifadə etmək lazımdır. Onların əsasında sink, salisil turşusu, hormonal komponentlər ola bilər. Kosmetikanın seçilməsi yalnız mütəxəssis tərəfindən aparılır, çünki yağlı və quru kəpəyi aradan qaldırmaq üçün vasitələr kökündən fərqlənir.
Əgər müalicəvi kosmetika kifayət qədər effektiv deyilsə, fizioprosedurlar və kriomassaj tətbiq olunur. Baş dərisinin damarlarına təsir mikrosirkulyasiyanı və saç follikullarının qidalanmasını yaxşılaşdırır. Bununla yerli immunitet yüksəlir, göbələyin təsiri bloklanır, kəpək yox olur.
Daraq şəkilli vakuum elektrodundan istifadə etməklə baş dərisinin darsonvalizasiyası müalicə üsullarından bir daha biridir. Yüksək tezlikli cərəyanın tətbiqi damarların tonusunun yaxşılaşmasına, dərinin kəpəkdən təmizlənməsinə kömək edir. Prosedur iltihabəleyhinə və dağlayıcı effekt göstərir ki, bu da patologiyanın ağır hallarında xüsusilə vacibdir.
Xəstənin həyat tərzi mühüm əhəmiyyət kəsb edir. Həkim təkcə kəpəyi necə müalicə etmək barədə tövsiyələr vermir, həm də rejimi və qidalanma rasionunu korrektə etməyi məsləhət görür:
- acı, yağlı, qızardılmış qidaları məhdudlaşdırmaq və ya tamamilə istisna etmək;
- lifli maddələrlə və B qrupu vitaminləri ilə zəngin məhsulların istehlakını artırmaq;
- su balansını korrektə etmək.
Saç və baş dərisi üçün yuma vasitələrini dəyişmək, aqressiv bərbərxana prosedurlarından (müxtəlif növ dalğalandırma, fenlə qurutma, saçın boyanması və s.) çəkinmək lazımdır. Ən yaxşısı təbii ağacdan olan daraqdan istifadə etməkdir, o ekolojidir və dəri piyini yaxşı hopdurur. Bundan başqa, onu müntəzəm dəyişmək lazımdır.
Əgər kəpək başqa bir xəstəliyin, məsələn, avitaminozun və ya qalxanabənzər vəzin işində pozulmaların ağırlaşması kimi yaranıbsa, səbəb amilinin aradan qaldırılması ön plana çıxır. Adətən hormonların və ya mikroelementlərin balansının keyfiyyətli korreksiyasından sonra baş dərisinin vəziyyəti xeyli yaxşılaşır. Bu halda xəstə ilə profil mütəxəssisi (endokrinoloq, dietoloq və s.) işləyir.
Profilaktika
Kəpəyin yaranmasının qarşısını almaq və baş dərisini qaydasında saxlamaq bir sıra qaydalara riayət etməklə mümkündür:
- əmək və istirahət rejiminə nəzarət etmək;
- sutkada ən azı 6-8 saat müntəzəm və dolğun yuxu təmin etmək;
- fiziki aktivliyi unutmamaq;
- balanslı qidalanmaq, radikal pəhrizlərdən çəkinmək;
- disbakteriozun inkişafına yol verməmək;
- antibiotikləri, hormonal vasitələri və digər preparatları nəzarətsiz qəbul etməmək;
- saç qulluğu vasitələrini düzgün seçmək.
Həmçinin daxili orqanların, endokrin vəzilərin, ürək-damar və sinir sistemlərinin vəziyyətinə nəzarət etmək üçün müntəzəm skrininq müayinələrindən keçmək çox vacibdir. Normadan kənarlaşma aşkar edildikdə, simptomlar aydın olana qədər gözləmədən onları vaxtında korrektə etmək lazımdır.
Yadda saxla!
Əksər insanlar kəpəyin nə olduğunu və haradan yarandığını çox da başa düşmür, bu problemi şampun və balzamlar vasitəsilə həll etməyə çalışırlar. Bu arada, çox vaxt vəziyyət kosmetik qüsur çərçivəsindən kənara çıxır. Əgər bir ay ərzində o keçmirsə, xəstəlik proqressivləşirsə, baş dərisi qızarıb iltihablanıbsa, qaşınma yaranıbsa – bu, həkimə müraciət etmək üçün bir səbəbdir. Xalq üsulları və özbaşına müalicə problemi həll etməyəcək. Lazımi terapiyanın olmaması yalnız dərinin vəziyyətini pisləşdirəcək və ağırlaşmaların (seboreya, alopesiya, piodermiya və s.) inkişaf riskini artıracaq. Bunun qarşısını almaq üçün kəpəyin nədən yarandığını və onunla necə mübarizə aparmağı, tam sağalmaq üçün, dəqiq müəyyən edəcək mütəxəssisin konsultasiyasına vaxtında müraciət etmək lazımdır.
Əlaqəli Xəstəliklər
Suallar və cavablar
Müalicə xəstəliyin və ya zədənin lokalizasiyası, ağırlığı, müayinə nəticələri və pasiyentin fərdi xüsusiyyətləri nəzərə alınaraq profil həkim tərəfindən müəyyən edilir.
Mövzu üzrə məqalələr
Kəmərəbənzər dəmrov: səbəbləri, necə görünür və necə ötürülür
Kəmərəbənzər dəmrov, həmçinin kəmərəbənzər herpes kimi tanınır, – su çiçəyi virusunun (Varicella Zoster Virus) törətdiyi virus xəstəliyidir. Bu…
İstiqamət: Dermatologiya
İnsan niyə çox tərləyir: səbəblər və bununla mübarizə üsulları
Tərləmə – insan orqanizmində bədən hərarətinin normal tənzimlənməsini təmin edən, həmçinin orqanizmdən artıq maye və duzları xaric edən…
İstiqamət: Dermatologiya
Kəpək niyə yaranır?
Kəpək - demək olar ki, hər bir insanın həyatında ən azı bir dəfə qarşılaşdığı problemdir. Çoxları onu müstəqil…
İstiqamət: Trixologiya
“RW” cavabını necə anlamalı: sifilis testləri niyə fərqlənir?
“RW” adı bəzən ümumi işlədilsə də, sifilis testlərinin üsulları fərqlidir. Diaqnoz və nəzarət üçün testin adı, əvvəlki müalicə…
İstiqamət: Venerologiya / İnfeksion xəstəliklər
Konsultasiya alın
Bu əlamətləri özünüzdə görürsünüzsə, həkimə müraciət etməyi təxirə salmayın. Vaxtında konsultasiya ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
Ətraflı məlumat almaq və qəbula yazılmaq üçün bizə zəng edin:
