Dərin kariesin müalicəsi

İlk baxışda dərin karies dişdə əhəmiyyətsiz «deşik» kimi görünə bilər, lakin bu aldadıcıdır. Zədələnmə dentinin dərin qatlarına yayılır, bəzən isə pulpaya — sinir və damarları olan yumşaq toxumalara da toxunur. Dərin kariesin əsas səbəbləri qeyri-müntəzəm ağız gigiyenası, ilkin simptomlara əhəmiyyət verməmək, irsi meyillilik və həddindən artıq şirniyyat istehlakıdır.

Müalicəyə vaxtında başlanmasa, xəstəlik pulpitə, sonra isə periodontitə keçə bilər. Bunlar artıq daha ağrılı vəziyyətlərdir və çox vaxt mürəkkəb endodontik müdaxilə tələb edir.

Bir çox insan çətin əlçatan yerlərdə manipulyasiyalar zamanı belə müalicənin nə qədər rahat ola biləcəyinə təəccüblənir. Yaxşı anesteziya proseduru ağrısız edir, həkimin düzgün yanaşması isə sonrakı ağırlaşma riskini azaldır. Patologiya «görünməyən yerdə» olsa belə, onu müalicə etmək lazımdır. Yemək zamanı dişlər arasında daim qida ilişirsə və ya həssaslıq yaranıbsa, bu, həkimə müraciət üçün səbəbdir. Bəzən dərin karies son ana qədər heç bir simptomla müşayiət olunmur.

Müalicə toxumaların qorunmasına və sonrakı ağırlaşmaların qarşısının alınmasına yönəlmiş qabaqcıl texnologiya və materiallarla aparılır:

1. Mikroskop altında iş — həkim zədələnmənin ən kiçik sahələrini görür və sağlam toxumaları saxlayaraq yalnız dağılmış toxumaları təmizləyir.
2. Karies-detektorlar — karioz sahələri rəngləyən və təmizləmənin dəqiqliyini artıran xüsusi preparatlar.
3. Son nəsil adgeziv sistemlər — plombun möhkəm bərkidilməsini və hermetikliyini təmin edir.
4. Müalicəvi araqatlar (laynerlər) — pulpanı qorumaq və iltihab riskini minimuma endirmək üçün tətbiq olunur.
5. Yüksək estetikalı və aşınmaya davamlı plomb materialları.

Qiymət zədələnmiş dişlərin sayından, istifadə olunan materiallardan və işin mürəkkəbliyindən asılıdır.

Diaqnostika

Düzgün diaqnostika uğurlu müalicənin açarıdır. Həkim diqqətli müayinədən başlayır, sonra aşağıdakı metodları tətbiq edir:

1. Zondlama — zondla təmas zamanı dentinin həssaslığı zədələnmənin dərinliyini göstərə bilər.
2. Rentgenoqrafiya — kariesin dəqiq yayılmasını və pulpaya yaxınlığını müəyyən etməyə kömək edir.
3. Termiki həssaslıq testləri — sinirin mümkün iltihabını aşkar edir.
4. Böyütmə ilə vizual müayinə — ən kiçik dağılmaları belə görməyə imkan verir.

Müalicənin mərhələləri

1. Keyitmə. Pasiyentin rahatlığı üçün yerli anesteziya aparılır. Müasir preparatlar tez və effektiv təsir edərək müalicəni tamamilə ağrısız aparmağa imkan verir.
2. Boşluğun karioz toxumalardan təmizlənməsi. Stomatoloq yumşalmış dentini ehtiyatla təmizləyir. Bütün zədələnmiş sahələri təmizləmək, eyni zamanda maksimum sağlam toxumanı saxlamaq çox vacibdir: kiçik infeksiya ocağı belə residivə və ya pulpanın iltihabına gətirib çıxarır.
3. Antiseptiklərlə işləmə. Mexaniki təmizləmədən sonra boşluq antiseptik məhlullarla işlənir. Bu, ağırlaşma riskini azaldır və plombun altında bakteriyaların inkişafını istisna edir.
4. Müalicəvi araqatın qoyulması. Boşluğun dibinə həssaslığı azaldan, pulpanı termiki və kimyəvi təsirdən qoruyan xüsusi material qoyulur. Araqat dentinin bərpasına da kömək edir.
5. Plombun qoyulması. Həkim müasir plomb materialı ilə dişin anatomik formasını yaradır. Rəng və struktur fərdi seçilir ki, bərpa olunmuş diş təbii görünsün və sağlam diş kimi işləsin.
6. Dişləmənin yoxlanması və cilalama. Plomblamadan sonra həkim dişləməni yoxlayır və lazım olduqda plombun hündürlüyünü düzəldir. Sonra diş cilalanır ki, səth hamar olsun və narahatlıq yaratmasın.

Müalicədən sonra diş ağrıyırsa

Bəzən pasiyentlər dərin kariesin müalicəsindən sonra dişin ağrıdığından şikayət edir. Bu, həmişə narahatlıq üçün səbəb deyil: 1–3 gün ərzində həssaslıq normal haldır, xüsusilə zədələnmə pulpaya yaxın olubsa. Lakin ağrı daha uzun sürərsə və ya kəskinləşərsə, həkimə müraciət etmək lazımdır. Mümkün səbəblər:

• başlanan pulpit;
• plomb materialına reaksiya;
• plombun hermetikliyinin pozulması;
• infeksiyalaşmış toxuma qalıqları.

Hər pasiyent qulluq üzrə ətraflı tövsiyələr və lazım olduqda nəzarət qəbulu alır.

Çətin əlçatan yerlərdə dərin karies

Dərin karies çətin əlçatan sahələrdə — ən çox arxa çeynəmə dişlərində (molyarlarda) və dişlər arasında inkişaf etdikdə müalicə xüsusi yanaşma tələb edir. Diş xaricdən normal görünə bilər, içəridə isə proses artıq pulpaya çatmaq üzrədir. Arxa dişləri görmək çətindir, ora az işıq düşür, baxış bucağı əlverişsizdir. Karies dişlər arasında yerləşirsə, həkim vəziyyəti «gözlə» qiymətləndirə bilmir — bu hallarda mütləq məqsədli rentgen şəkli çəkilir.

Müasir stomatologiya bu çətinliklərin öhdəsindən uğurla gəlir:

1. Mikroskop və ya böyüdücü optika — kariesin nə qədər dərinə getdiyini, çatların olub-olmadığını, pulpanın nə qədər yaxın olduğunu görməyə imkan verir.
2. Təcrid — həkim dişi tüpürcəkdən, dildən və yanaqdan ayıran koferdamdan istifadə edir. Bu, pasiyent üçün rahatdır və həkimə dəqiq işləməyə kömək edir.
3. Nazik və miniatür alətlər — ən gizli guşələrə çatmağa imkan verən xüsusi borlar və uclar.
4. Dişlərarası matrisalar və pazlar — karies dişlər arasındadırsa, dişin yalnız divarını deyil, qonşu dişlə sıx kontaktını da bərpa etmək lazımdır.

Bəzən çətin əlçatan yerdə müalicə iki mərhələyə bölünür: əvvəlcə təmizləmə və müalicəvi araqatla müvəqqəti plomb, 1–2 həftədən sonra nəzarət və hər şey qaydasındadırsa — daimi bərpa.

Profilaktika

1. Dişləri gündə 2 dəfə fırçalayın, diş sapından istifadə edin.
2. Profilaktik müayinə üçün 6 ayda bir həkimə gəlin.
3. Şirniyyatı, xüsusilə yeməklər arasında azaldın.
4. Həssaslığın ilk əlamətlərində həkimə gəlişi təxirə salmayın.

Karies nə qədər tez aşkar olunsa, onu aradan qaldırmaq bir o qədər asan və ucuz olacaq.

«Dərin kariesin müalicəsi həmişə sərhəddə iş deməkdir. Pulpaya sözün həqiqi mənasında bir millimetr qalanda istənilən yanlış hərəkət boşluğun açılmasına və artıq kanalların müalicəsinə gətirib çıxara bilər.

Həkim kimi mənim üçün yalnız bütün zədələnmiş toxumaları təmizləmək deyil, dişin həyat qabiliyyətini saxlamaq da vacibdir. Buna görə plomb altında dentini möhkəmləndirən və siniri qıcıqlanmadan qoruyan xüsusi araqatlardan istifadə edirəm. Belə plombdan sonra pasiyent bir müddət cüzi həssaslıq hiss edə bilər — bu normaldır, diş alışır. Əsas odur ki, pulpitin qarşısını alırıq və dişi canlı saxlayırıq».

Stomatoloq-terapevt, parodontoloq