Dişlərin plomblanması

Plombun seçimini klinik vəziyyət və pasiyentin estetik istəkləri müəyyən edir. Funksiyasına görə plomb materialları iki əsas növə bölünür: müvəqqəti və daimi.

Müvəqqəti plomb

Müalicə dövründə hermetik «yamaq» rolunu oynayır. O, plastikdir və asanlıqla çıxarılır.

• nədən hazırlanır: süni dentin, müvəqqəti sementlər, kalsiumlu müalicəvi astarlar;
• xidmət müddəti: bir neçə gündən 2–3 həftəyə qədər;
• göstərişlər: pulpitin müalicəsi (daimi plombdan əvvəl), sinirin çıxarılması, remineralizasiya terapiyası.

Daimi plomb

İllərlə xidmət edir və bir neçə növü var:

• Kompozit. Əsasını polimer matris və doldurucu (kvars, silisium) təşkil edir. İşıqla bərkiyən (fotopolimer) və kimyəvi bərkiyən növləri var. Birincisi yüksək estetika, möhkəmlik və bərpa imkanı ilə seçilir və bütün dişlər üçün uyğundur. İkincisi çox bərkdir, lakin zamanla tutqunlaşa bilər – çeynəmə dişləri və çətin əlçatan sahələr üçün istifadə olunur.
• Sement. Sərfəli seqment. Şüşə-ionomer sementlər diş boynu, süd dişləri və tüpürcəkdən izolyasiyası çətin olan dişlər üçün uyğundur.
• Keramik. Bu, sözün tam mənasında plomb deyil, laboratoriyada qəlib əsasında hazırlanan vkladkadır. Üstünlükləri: tam bioloji uyğunluq, kiçilmə olmaması, rəngin dəyişməməsi, aşınmaya davamlılıq; böyük boşluqlar üçün uyğundur.
• Kompomerlər və ormokerlər (hibridlər). Müasir materiallar: birincilər süd dişlərinin plomblanması, mina qırıqlarının və dayaz qüsurların bərpası üçün idealdır, ikincilər bütün dişlər üçün uyğundur.

Qısaca seçim:

• ön dişlər – fotopolimerlər və ya keramik vkladkalar;
• çeynəmə dişləri – kompozitlər, keramika;
• uşaqlar və hamilələr – şüşə-ionomerlər, kompomerlər;
• dərin boşluq – çox vaxt ikiqatlı plomb (dibində şüşə-ionomer və ya müalicəvi astar, üstündə kompozit).

Klinikamızda işıqla bərkiyən plomb qoyularkən pasiyent aşağıdakı mərhələlərdən keçir:

1. Diaqnostika və müalicə planı. Həkim dişin zədələnmə dərəcəsini qiymətləndirir, bunun üçün əvvəlcə məqsədli və ya panoram şəkil çəkilir.
2. Hazırlıq. Daimi plombun çaları xüsusi rəng şkalası ilə seçilir.
3. Anesteziya. İynədən əvvəl səthi anesteziya (aplikasiya) edilir. Güclü qorxusu olan pasiyentlər üçün yüngül premedikasiya və ya sedasiya mümkündür.
4. Kariesin təmizlənməsi. Həkim zədələnmiş toxumanı çıxarır, yumşaq toxumaları izolyasiya edir, boşluğu antiseptiklə işləyir və adgeziv tərkib çəkir.
5. Plomblama. Stomatoloq boşluğu plomb materialı ilə qat-qat doldurur və hər qatı lampa ilə bərkidir.
6. Cilalama. Sonda plomb cilalanır, dişləm yoxlanılır və lazım olduqda plomba son forma verilir.

Universal cavab yoxdur – seçim dişin vəziyyətindən asılıdır.

Plomb kifayət etdikdə

Birbaşa restavrasiya (kompozit) kiçik zədələnmələrdə uyğundur:

• diş təxminən üçdə birdən az dağılıb;
• ən azı iki qalın divar saxlanılıb;
• köhnə plombun altında təkrar karies yoxdur.

Siniri çıxarılmış dişdə böyük plomb sınma riski yaradır – divarlar nazikdirsə, kompozit dişi dağılmadan qorumaya bilər.

Vkladka lazım olduqda

Keramik və ya kompozit vkladka qat-qat qoyulmur, laboratoriyada hazırlanır və bütöv şəkildə bərkidilir:

• dişin təxminən yarısı dağılıb;
• ideal anatomiya və qonşu dişlərlə kontakt lazımdır;
• dişin siniri çıxarılıb, lakin kökü möhkəmdir;
• plombdan möhkəm bərpa istəyirsiniz, lakin dişi tac üçün yonmaq istəmirsiniz.

Tacsız keçinmək mümkün olmadıqda

• tac hissəsinin böyük hissəsi dağılıb;
• divarlar yoxdur və ya diş ətinin altına gedir;
• sınma riski yüksəkdir (bruksizm, dişləm pozğunluğu);
• diş körpü üçün dayaqdır.

Vinir uyğun olduqda

Vinir ön dişlərin qənaətli bərpasıdır: yalnız ön divar qırılıb və ya tündləşibsə, diş canlıdırsa və formanı və ya rəngi dəyişmək lazımdırsa. Çeynəmə dişlərinə vinir qoyulmur.

• Plomb materialının növü. İşıqla bərkiyən kompozitlər kimyəvi və şüşə-ionomer sementlərdən bahadır.
• Dağılmanın həcmi və restavrasiyanın mürəkkəbliyi. Güclü dağılmış dişin bərpası üçün dayaq vkladkası və ya armirləyici materiallar lazım ola bilər.
• Kanalların müalicəsinə ehtiyac. Karies pulpitlə ağırlaşıbsa, əvvəlcə sinir çıxarılır və kanallar işlənir; mürəkkəb hallarda mikroskop istifadə olunur.
• Koferdamın istifadəsi. İş sahəsinin izolyasiyası dişi tüpürcəkdən qoruyur – kompozit nəmə həssasdır.
• Anesteziya ayrıca hesablanır.
• Son işlənmə və cilalama plombun ömrünü uzadır.

Plomblamanın dəqiq qiymətini yalnız müayinə və diaqnostikadan sonra demək olar.

Qidalanma:

• müalicədən sonra ilk 2–3 saat yeməkdən çəkinin;
• ilk sutka çox isti və çox soyuq yeməklərdən çəkinin;
• 1–2 gün plomb qoyulan tərəflə çeynəməməyə çalışın;
• ön dişlərə işıqla bərkiyən plomb qoyulubsa, ilk günlərdə rəngləyici məhsulları (tünd çay, qəhvə, qırmızı şərab, çuğundur) istisna edin.

Gigiyena:

• yumşaq fırçadan istifadə edin;
• diş sapını növbəti gün istifadə etmək olar – onu yuxarı dartmayın, yan tərəfə çəkin;
• irriqatoru minimal təzyiqdə işlədin.

İlk günlərdə bərk əşyaları dişləməyin, yapışqan qidalardan (iris, nuqa) çəkinin və nəzarət müayinələrini buraxmayın.

Normal hal (1–7 gün ərzində öz-özünə keçir):

• dişə basdıqda həssaslıq;
• «mane olan» diş hissi – çox vaxt qabarın yeni formasına görə;
• şirin və soyuğa sızıltılı reaksiya.

Həkimə müraciət tələb edən narahatedici əlamətlər:

• səbəbsiz kəskin, xüsusən gecələr nəbzvari ağrı;
• bir həftədən çox keçməyən ağrı;
• dişin laxlaması, diş ətinin və ya yanağın şişməsi;
• plombun və ya diş divarının qırılması.

Müasir stomatologiya çoxdan irəli gedib – indi plomb qoyarkən fotopolimer materiallarla işləyirik. Əsas məqsəd boşluğu sadəcə doldurmaq deyil, hər sahəni diqqətlə işləmək və çaları elə seçməkdir ki, bərpa olunmuş diş qonşularından seçilməsin.

Materialın qat-qat çəkilməsi və işıqla bərkidilməsi texnikası dişin təbii anatomik formasını və hətta kəsici kənarın şəffaflığını bərpa etməyə imkan verir. Belə yanaşma ilə plomb həm görünməz, həm də uzunömürlü olur.