Tuberkulin (təmizlənmiş tuberkulin, PPD)

• uşaqlarda və yeniyetmələrdə vərəm infeksiyasının skrininqi (milli peyvənd və skrininq təqviminə uyğun);
• vərəmli xəstə ilə təmasda olmuş şəxslərin müayinəsi;
• vərəm riski yüksək olan qruplarda (HİV infeksiyası, immunosupressiv müalicə öncəsi və s.) latent infeksiyanın aşkarlanması;
• BCJ ilə təkrar peyvəndləmədən əvvəl seçim (bəzi ölkələrin qaydalarına görə).

Vərəm mikobakteriyaları ilə əvvəllər təmasda olmuş və ya BCJ ilə peyvənd edilmiş insanın immun sistemində həmin mikobakteriyaları «tanıyan» T-limfositlər olur. Tuberkulin dəriyə yeridildikdə bu hüceyrələr yeridilmə yerinə toplanır və gecikmiş tipli allergik reaksiya inkişaf edir: iki-üç gün ərzində dəridə bərkimə (infiltrat) əmələ gəlir.

Reaksiyanın ölçüsü xətkeşlə ölçülür; qızartı deyil, məhz bərkimənin diametri qiymətləndirilir. Sınaq latent infeksiyanı aktiv xəstəlikdən ayırmır və BCJ peyvəndinə görə yalançı müsbət ola bilər, buna görə müsbət nəticə əlavə müayinə tələb edir.

• dəri xəstəlikləri (xüsusən yeridilmə nahiyəsində);
• kəskin infeksion xəstəliklər və xroniki xəstəliklərin kəskinləşməsi — sınaq sağalmadan sonra aparılır;
• kəskin dövrdə allergik vəziyyətlər;
• əvvəlki sınaqda güclü reaksiya (qabarcıq, yara) — sonrakı müayinə üsulu həkimlə müzakirə edilir.

• yeridilmə yerində qaşınma, qızartı və bərkimə — bu, sınağın gözlənilən reaksiyasıdır;
• nadir hallarda güclü yerli reaksiya: qabarcıq, yara, limfa damarlarının iltihabı;
• qısamüddətli halsızlıq, baş ağrısı, hərarətin yüksəlməsi;
• çox nadir hallarda ümumi allergik reaksiyalar.

• canlı virus peyvəndləri (qızılca və s.) tuberkulin reaksiyasını müvəqqəti zəiflədə bilər — sınaq ya peyvəndlə eyni gündə, ya da həkimin göstərdiyi fasilədən sonra aparılır;
• qlükokortikoidlər və digər immunosupressiv dərmanlar yalançı mənfi nəticəyə səbəb ola bilər;
• sınaqdan sonra digər peyvəndlər nəticə oxunduqdan sonra vurulur.

Hamiləlik tuberkulin sınağının aparılmasına mane olmur: göstəriş olduqda (məsələn, vərəmli xəstə ilə təmas) sınaq aparıla bilər. Qərarı həkim verir.

Tuberkulin sınağı uşaqlarda vərəm skrininqinin əsas üsullarından biridir. Yeridilmə yeri ölçmə günü qədər daranmamalı, yapışqanla örtülməməli və kremlərlə sürtülməməlidir; adi yuyunma isə qadağan deyil.

Nəticəni yalnız tibb işçisi oxuyur. Qiymətləndirmə zamanı bərkimənin ölçüsü, uşağın yaşı, BCJ peyvəndi, əvvəlki sınaqların nəticələri və vərəm riski nəzərə alınır. Müsbət və ya «dönmə» (əvvəlki mənfi nəticədən sonra müsbət) hallarda adətən ftiziatr müayinəsi, döş qəfəsinin rentgenoqrafiyası və ya qanda interferon testi (IGRA) təyin olunur.

• yeridilmə yerində qabarcıq, yara və ya qoltuqaltı limfa düyünlərinin böyüməsi yaranarsa;
• sınaqdan sonra yüksək hərarət və ya ümumi allergik reaksiya əlamətləri varsa;
• iki-üç həftədən çox davam edən öskürək, arıqlama, gecə tərləməsi kimi əlamətlər olduqda — sınağın nəticəsindən asılı olmayaraq.