Qolların ödemi əllərin, barmaqların və qolların toxumalarında mayenin artıq toplanması vəziyyətidir. Bu səhifədə qolların ödemi, əl ödeminin səbəbləri, növləri, diaqnostikası, müalicəsi və mümkün ağırlaşmaları, əlaqəli xəstəliklər, hansı həkimə müraciət etmək lazım olduğu və mütəxəssis rəyi barədə məlumat toplanıb.
İxtisas: Dermatoloq Endokrinoloq Kardioloq Nevroloq Revmatoloq Terapevt
Yayımlanma tarixi: Yenilənmə tarixi:
Qolların ödemi əllərin, barmaqların və qolların toxumalarında mayenin artıq toplanması vəziyyətidir. O, şişkinlik, ağırlıq, gərginlik hissi, barmaqların hərəkətliliyinin azalması şəklində təzahür edə bilər. Ödemlər xüsusilə səhər saatlarında və ya fiziki yüklənmədən sonra güclənir.
Növləri
Əllərdə ödemin mənşəyinə və gedişinin xüsusiyyətlərinə görə fərqlənən müxtəlif növləri var:
- Lokal ödemlər – əlin yalnız bir hissəsində yaranır, məsələn, yalnız sağ əlin ödemi və ya əl biləklərinin ödemi.
- Simmetrik ödemlər – hər iki əl şişdikdə, tez-tez sistemli xəstəliklərlə müşayiət olunur.
- İltihabi ödemlər – travmalar, infeksiyalar zamanı yaranır, qızarma və ağrı ilə müşayiət olunur.
- Ağrısız ödemlər – daha çox venoz axının pozulması və ya limfostaz zamanı yaranır.
- Səhər ödemləri – əl barmaqları, xüsusən qadınlarda, yuxudan dərhal sonra şişir.
Səbəbləri
Əllərin şişməsinin səbəbləri həm müvəqqəti və fizioloji, həm də ciddi xəstəliklərin əlaməti ola bilər. Ödemin əsasında həmişə damarlardan mayenin süzülməsi ilə onun geri sorulması arasındakı tarazlığın pozulması, həmçinin limfatik və ya venoz axında baş verən nasazlıq durur. Aşağıda ödem sindromunun inkişafının əsas amilləri və mexanizmləri göstərilmişdir:
- Əllərin uzun müddət aşağı vəziyyətdə saxlanması (məsələn, gəzərkən əllərin şişməsi) – əzələ fəaliyyətinin və qravitasiya təsirinin olmaması nəticəsində qan və limfanın durğunluğuna səbəb olur, bu isə venoz axını pozur.
- İsti hava və yüksək rütubət – isti şəraitdə damarlar genişlənir, kapilyarların keçiriciliyi artır, maye hüceyrələrarası sahəyə daha aktiv çıxır. Rütubət dərinin səthindən yaxşı buxarlanmır, bu isə mayenin gecikməsini gücləndirir.
- Dar zinət əşyaları, bilərziklərin taxılması – mexaniki sıxılma qan dövranını və limfa axınını pozur, sıxılma yerindən yuxarıda lokal ödemə səbəb olur.
- Travmalar, zədələr, sınıqlar – toxumaların zədələnməsi iltihaba, damarların genişlənməsinə və damar divarının keçiriciliyini artıran mediatorların ayrılmasına səbəb olur. Bu, mayenin çıxmasına və ödemin formalaşmasına şərait yaradır.
- Venoz durğunluq və mayenin axınının pozulması – venoz çatışmazlıqda qan yuxarı ətraflardan zəif axır, durğunluq yaranır, bu isə plazmanın ətraf toxumalara nüfuz etməsi ilə müşayiət olunur.
- Ürək, böyrək, qaraciyər xəstəlikləri – ürək çatışmazlığı natrium və suyun gecikməsinə, böyrək çatışmazlığı mayenin xaric edilməsinin pozulmasına, qaraciyər çatışmazlığı isə zülal sintezinin azalmasına səbəb olur, bu da onkotik təzyiqi azaldaraq mayenin toxumalara çıxmasına şərait yaradır.
- Hormonal pozğunluqlar – estrogen, proqesteron və ya qalxanabənzər vəzi hormonlarının səviyyəsinin dəyişməsi su-duz mübadiləsinə və damar keçiriciliyinə təsir edir, bu isə şişkinliyə səbəb ola bilər.
- Hamiləlik – böyümüş bətnin damarlara təzyiqi və hormonal dəyişikliklər qanın və limfanın axınının yavaşımasına gətirib çıxarır, xüsusən ikinci və üçüncü trimestrdə.
- Müəyyən dərmanların qəbulu – qlükokortikoidlər, iltihabəleyhinə, hormonal preparatlar və kalsium kanal blokatorları mayenin gecikməsinə və damar tonusunun dəyişməsinə səbəb ola bilər.
Diaqnostika
Əllərin niyə şişdiyini aydınlaşdırmaq üçün müayinədən keçmək lazımdır. Diaqnostika ödemə məhz hansı səbəbin yol açdığını aşkar etməyə kömək edir.
Bəzi müayinələr sistemli xəstəlikləri aşkar etməyə kömək edir — məsələn, exokardioqrafiya ürəyin işini qiymətləndirir, damar USM-i isə qan axını pozğunluqlarını və venoz durğunluğu aşkar edir. Ümumi və biokimyəvi qan analizi iltihabı və ya böyrək problemlərini göstərə bilər.
Müalicə
Əllərin ödeminin müalicəsi fərdi seçilir və həmişə bu əlamətə səbəb olan amildən asılıdır. Əsas xəstəliyi aradan qaldırmadan vəziyyətin davamlı yaxşılaşmasına nail olmaq mümkün deyil. Kompleks yanaşma şişkinliyi azaltmağa, əllərin funksiyasını bərpa etməyə və ağırlaşmaların qarşısını almağa imkan verir. Ödem digər şikayətlərlə müşayiət olunursa, həkimin tövsiyələrinə əməl etmək xüsusilə vacibdir.
Terapiyanın əsas istiqamətləri:
- Əsas xəstəliyin aradan qaldırılması (məsələn, təzyiqin nəzarəti, böyrək xəstəliklərinin müalicəsi) – hipertoniya, ürək və ya böyrək çatışmazlığı zamanı əsas vəziyyətin korreksiyası su-duz balansını sabitləşdirməyə və şişkinliyə meylliliyi azaltmağa kömək edir.
- Artıq mayeni çıxaran preparatların (sidikqovucular) tətbiqi – böyrəklər vasitəsilə orqanizmdən artıq mayenin çıxarılmasına kömək edir, bu isə hüceyrələrarası mayenin həcmini azaldır və toxumaların şişkinliyini aşağı salır.
- Venoz axını və limfa dövranını yaxşılaşdıran vasitələr – belə preparatlar damar divarlarını möhkəmləndirir, qanın və limfanın hərəkətini yaxşılaşdırır, durğunluğu aradan qaldırmağa və xroniki limfostazın inkişafının qarşısını almağa kömək edir.
- Yerli kompreslər və fizioterapiya – mikrosirkulyasiyanı yaxşılaşdırır, toxumalarda mübadilə proseslərini stimullaşdırır, xüsusən iltihabi və ya travmatik səbəblər zamanı ödemin sorulmasına kömək edir.
- Rasionda duzun məhdudlaşdırılması – orqanizmdə suyun gecikməsini azaldır, xüsusən səhər ödeminə meyllilikdə və ya böyrək xəstəlikləri fonunda ümumi şişkinliyin azalmasına kömək edir.
- İstirahət zamanı əllərin yuxarı vəziyyətdə saxlanması – əllərdən venoz qanın və limfanın axınını yaxşılaşdırmağa kömək edir, xüsusən ödemlər uzun yükdən sonra və ya günün sonuna yaxın yaranırsa.
- Mülayim fiziki yük və əl masajı – qan dövranını stimullaşdırır, mayenin durğunluğunun qarşısını alır, əzələ tonusunu saxlayır və oynaqların hərəkətliliyini yaxşılaşdırır.
- Travmadan sonra əl barmaqları şişirsə, ilk saatlarda əlin sakit vəziyyətdə saxlanması, soyuq tətbiqi və əlin qaldırılması vacibdir – bu, iltihabı azaldır və ödemin yayılmasını məhdudlaşdırır. Limfostaz zamanı xüsusi kompressiya qolçağının taxılması təsirli üsul sayılır, o, limfanın damarlarla hərəkətinə kömək edir və mayenin təkrar toplanmasının qarşısını alır.
Konsultasiya alın
Bu əlamətləri özünüzdə görürsünüzsə, həkimə müraciət etməyi təxirə salmayın. Vaxtında konsultasiya ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
Ətraflı məlumat almaq və qəbula yazılmaq üçün bizə zəng edin:
Ağırlaşmalar
Əllərin şişməsinin səbəbləri vaxtında aşkar edilib aradan qaldırılmasa, bu, ətrafların funksiyasına və insanın ümumi vəziyyətinə mənfi təsir göstərən bir sıra ağırlaşmalara gətirib çıxara bilər. Mayenin axınının pozulması zamanı toxumalarda hüceyrələrarası maye toplanır, bu isə hüceyrələrin qidalanmasını pozur, hərəkəti çətinləşdirir və iltihabi proseslərin riskini artırır. Şişkinlik, xüsusən uzun müddət davam edirsə, ciddi daxili pozğunluqlardan xəbər verə bilər və lazımi müalicə olmadan geri dönməz dəyişikliklərə gətirib çıxarır.
Ətrafın deformasiyası ilə müşayiət olunan xroniki limfostaz – limfanın daimi durğunluğu dərinin və dərialtı hüceyrə toxumasının qalınlaşmasına səbəb olur, bu səbəbdən əl tədricən həcmini artırır və anatomik formasını itirir.
Əl biləyi oynaqlarının hərəkətliliyinin pozulması – ödem oynaqların normal işinə mane olur, xüsusən səhərlər sərtlik yaradır, hərəkətləri məhdudlaşdırır və gündəlik fəaliyyəti çətinləşdirir.
Qan durğunluğunda trofik xoralar – venoz axının uzunmüddətli pozulmasında dəridə dərin, sağalmayan yaralar yarana bilər, xüsusən əlin aşağı hissəsində.
Barmaqlarda ağrı və hissiyyatın azalması – sinir uclarına mayenin artıq təzyiqi keyimə, sızıltı, ağrı yaradır, bu isə dəqiq hərəkətləri çətinləşdirir.
İnfeksiyanın yayılması (iltihabi ödemlərdə) – ödemin səbəbi iltihab olduqda, patogenlər sürətlə yayıla bilər, irinli proseslərə, yumşaq toxumaların iltihabına və prosesin ümumi yayılmasına səbəb ola bilər.
Hansı həkimə müraciət etməli
Əllərdə ödem yarandıqda mütəxəssisə müraciəti təxirə salmamaq vacibdir. Müşayiət edən əlamətlərdən asılı olaraq, diaqnostika və müalicə üçün terapevtə müraciət etmək lazımdır, lazım gəldikdə xəstə dar profilli mütəxəssisə yönləndiriləcək.
Yadda saxla!
Həkimlərin sözlərinə görə, əllərin şişməsi tez-tez limfatik və venoz sistemin işinin pozulması ilə bağlıdır. Birtərəfli şişkinliyə xüsusi diqqət yetirmək vacibdir – məsələn, yalnız sol və ya yalnız sağ əl şişibsə. Bu, damar və ya sinir problemindən xəbər verə bilər. Səhər saatlarında əl barmaqlarının şişməsi tez-tez revmatoloji və ya hormonal xəstəliklərin əlamətidir. Ödemlər müntəzəm olarsa və ya digər əlamətlərlə müşayiət olunarsa, həkimə müraciəti gecikdirmək lazım deyil.
Suallar və cavablar
Bu, mayenin gecikməsi, venoz axının pozulması və ya hormonal dəyişikliklərlə bağlı ola bilər. Tez-tez oturaq həyat tərzində və yüksək duz qəbulunda müşahidə olunur.
Bəli, xüsusən aydın səbəb olmadan sol və ya sağ əlin şişməsi zamanı. Belə vəziyyət tromboz və ya damarların sıxılması nəticəsində yarana bilər. Həkimə müraciət etmək və əlavə müayinədən keçmək lazımdır.
Əgər ağrı ilə müşayiət olunmursa və tez keçirsə, əli qaldırmaq, masaj etmək, duzlu qidadan imtina etmək olar. Davamlı və ya təkrarlanan ödemlərdə mütləq həkimə müraciət etmək lazımdır.
Ümumi vəziyyəti yoxlamaq, təzyiqi ölçmək, başqa əlamətlərin olub-olmadığını təhlil etmək lazımdır. Vəziyyəti aydınlaşdırmağa ixtisaslı mütəxəssis kömək edəcək. Diaqnostik axtarışa terapevtin məsləhəti ilə başlamaq tövsiyə olunur.
