Venaların trombozu vena daxilində qan laxtasının yaranmasıdır. Dərin ven trombozu ağciyər emboliyası riski səbəbindən xüsusi klinik əhəmiyyət daşıyır.
Yayımlanma tarixi:
Sinonimlər
- Flebotromboz
Xəstəlik haqqında
Vena trombozu – damarın lümeninin qan laxtası ilə tıxanması ilə xarakterizə olunan kəskin patoloji vəziyyətdir. Bu patologiya venoz axının yavaşlaması, laxtalanma pozğunluqları və ya vena divarlarının zədələnməsi nəticəsində inkişaf edir.
Vena trombozu geniş yayılmış xəstəlikdir. Daha çox xroniki venoz çatışmazlıq fonunda ağırlaşma kimi inkişaf edir. Klinik təzahürlər parlaqdır — bu, ətrafın dartıcı xarakterli ağrıları və ifadə olunmuş şişidir. Xəstəliyin ən təhlükəli variantı üzən (flotasiya edən) trombozdur. Bu halda qan laxtası asanlıqla qopa və digər sahələrə miqrasiya edə bilər. Bu, ağciyər arteriyasının tromboemboliyası, ağciyər infarktının inkişafı və ölümlə nəticələnə bilər. Vena trombozu olan xəstələr üçün posttrombotik sindrom (trombozun özünün aradan qaldırılmasından sonra qalıq dəyişikliklər) nəticəsində əlillik riski artır.
Səbəbləri
Trombların formalaşmasını aşağıdakılar provokasiya edir:
- daxili damar divarının zədələnməsi (infeksiya, intoksikasiya, autoimmun reaksiyalar, travmalar nəticəsində);
- qanın laxtalanma xüsusiyyətlərinin pozulması;
- durğunluq hadisələri.
Laxtalar bu şəraitlərin üst-üstə düşməsi zamanı formalaşır. Məsələn, qanın yüksək özlülüyü şəraitində hətta soyuqdəymə fonunda inkişaf edən endotelin kiçik travması belə tetikləyici mexanizm ola bilər. Venanın keçiriciliyinin pozulması trombun böyüməsinə və vena divarının iltihabının daha sürətli inkişafına kömək edir. Dərin venaların tromblarla okklüziyası daha çox zərərli vərdişlər və xroniki xəstəliklərlə birlikdə az hərəkətli həyat tərzi fonunda inkişaf edir. Venalarda tromb əmələgəlmənin provokatorları aşağıdakılardır:
- əməliyyatlar;
- travmalar;
- doğuş;
- uzun müddət oturaq vəziyyətdə qalma;
- risk qrupundan olan qadınlarda peroral kontraseptivlərin qəbulu;
- qarın boşluğu orqanlarının onkopatologiyaları;
- piylənmə;
- ürək-damar xəstəlikləri.
Vena trombozu riski diaqnoz qoyulmuş venoz çatışmazlığı olan yaşlı xəstələr üçün daha yüksəkdir. Risk qrupuna əsas xəstəliyi və ya onun müalicəsi səbəbindən uzun müddət yataq rejiminə riayət etməli olan xəstələr də daxildir.
Təsnifat
Qan laxtasının lokalizasiyasından asılı olaraq trombozun aşağıdakı növləri ayırd edilir:
- miqrasiya edən;
- postinyeksion;
- səthi venaların;
- dərin venaların.
Trombun venanın divarı ilə əlaqəsinə əsasən tromboz aşağıdakı ola bilər:
- okklüzion;
- divara bitişik (parietal);
- flotasiyaedici;
- qarışıq.
Laxta aşağı və ya yuxarı boş venanın sistemində, eləcə də daha kiçik damarların sinuslarında əmələ gələ bilər.
Klinik mənzərə
Səthi venaların tromboflebiti laxta nahiyəsində sahələrin ağrılılığı və damarın qalınlaşması ilə təzahür edir. Okklüziya yerinin yaxınlığında tez bir zamanda hiperemiya və şiş inkişaf edir. Trombozlaşmış venaya barmaqla basdıqda xəstə ağrı hiss edir.
Dərin venaların keçiriciliyinin pozulmasından ətrafda qəflətən yaranan və fiziki yük zamanı güclənən ağrı xəbər verə bilər. Müəyyən müddət keçdikdən sonra trombdan aşağıda yerləşən sahələr şişir, dəri göyümtül rəng alır. Onun səthi parlaq olur. Xəstə zədələnmiş ayaqda ağrılardan şikayətlənir. Toxunduqda lokal hipertermiya — okklüziya nahiyəsində dərinin temperatur göstəricilərinin 1,5-2°C artması aşkarlanır. Təxminən 2-3-cü gündə qanın qismən axını həyata keçirilən genişlənmiş venoz damarlar şəbəkəsi yaxşı görünür.
Bəzi xəstələrdə tromboz simptomsuz gedir, çünki qan kommunikativ damarlar vasitəsilə axır. Qarında və ya bud-çanaq oynaqları, bud, baldır nahiyəsində genişlənmiş venalar şəbəkəsi keçirilmiş dərin vena okklüziyasına işarə edə bilər.
Şəkillərdə əlamətlər
Oxşar əlamətlər aşkar etmisinizsə, nə etməli?
-
Özünüzü müalicə etməyin
Özbaşına müalicə sağlamlıq üçün təhlükəlidir. Dəqiq diaqnoz olmadan müalicəyə başlamaqla vaxt itirə və yanlış yol seçə bilərsiniz.
-
Mütləq həkimə müraciət edin
Yalnız ixtisaslı həkim dəqiq diaqnoz qoya və düzgün müalicə təyin edə bilər. Hansı mütəxəssisə getməli olduğunuzu bilmirsinizsə, terapevtə yazılın — o, sizi lazımi həkimə yönləndirəcək.
-
Müalicəni təxirə salmayın
İlk əlamətlər yaranan kimi başlanmış müalicə daha effektiv olur və ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
-
Bizə müraciət edin — mütləq kömək edəcəyik
*1103
Diaqnostika
Diaqnozu çox vaxt anamnez, müayinə, laborator və instrumental müayinə üsullarının məlumatlarına əsaslanaraq fleboloq həkim qoyur. Vena okklüziyası üçün spesifik olan simptomlara aiddir:
- Homans simptomu — ayağı arxa tərəfə bükdükdə insan baldır əzələsində ağrı hiss edir;
- Mozes simptomu — baldır önündən-arxaya sıxıldıqda ağrılılıq yaranır;
- Louenberq simptomu — baldır manjetlə sıxıldıqda və təzyiq 80 mm c.süt. sütununa çatdıqda diskomfort hiss olunur.
Həkim jgut və marş sınaqlarını aparır. Şişin və periferik damarların ifadəliliyinin saxlanması trombun mövcudluğuna işarə edir. Sonrakı müayinənin vəzifələrinə aiddir:
- laxtanın lokalizasiyasının və ölçüsünün müəyyən edilməsi;
- qan dövranı pozğunluğunun dərəcəsinin qiymətləndirilməsi;
- tromb tipinin müəyyən edilməsi;
- ağciyər arteriyasının tromboemboliyası riskinin qiymətləndirilməsi;
- trombun formalaşma səbəbinin aşkarlanması.
Laborator diaqnostikaya qanın ümumi və biokimyəvi analizləri, sidiyin müayinəsi daxildir. Fibrin parçalanma məhsullarının səviyyəsinin artması trombozun dolayı əlamətidir.
Rəngli xəritələmə ilə qan axınının ultrasəs müayinəsi instrumental diaqnostikanın «qızıl standartı» hesab olunur. Metod trombu, onun ölçülərini, dəqiq lokalizasiyasını, ətraf toxumaların vəziyyətini aşkar etməyə imkan verir. Piylənmiş insanlarda, hamilə qadınlarda, habelə ileokaval seqmentin zədələnməsində USDG az informativdir. Bu zaman kontrastlaşdırma ilə KT və ya MRT aparılır, daha az hallarda retroqrad iliokavaqrafiyaya (invaziv üsul) müraciət edilir.
Xidmətlər
Müalicə
Müalicə üsulları
Trombozun müalicəsi trombun aradan qaldırılmasına, damarların emboliya riskinin azaldılmasına, patologiyanın inkişaf səbəblərinin aradan qaldırılmasına və zədələnmiş nahiyədə normal qan dövranının bərpasına yönəlib. Emboliya təhlükəsi olmayan trombların olduğu hallarda konservativ müalicə təyin olunur. Laxtanın miqrasiya riski yüksək olduqda cərrahi əməliyyat aparılır.
Konservativ müalicə
Xəstələrə dozalanmış piyada gəzinti və venoz axının yaxşılaşdırılması üçün xüsusi məşqləri əhatə edən rejim göstərişdir. Elastik kompressiya bütün baldırın ortasına və ya budun yuxarı hissəsinə qədər hər gün sarğı qoyulmasını nəzərdə tutur. Dərman müalicəsi aşağıdakıların tətbiqini əhatə edir:
- birbaşa və dolayı təsirli antikoaqulyantlar;
- hemoreoloji preparatlar;
- trombolitiklər;
- diuretiklər;
- antiaqreqantlar;
- venotoniklər.
Septik mənşəli tromboz zamanı stasionar şəraitində antibiotikoterapiya aparılır.
Cərrahi müalicə
Cərrahi müalicə. Əgər konservativ müalicənin aparılması mümkün deyilsə, və ya xəstədə trombun qopması riski yüksəkdirsə, invaziv müalicə üsullarına müraciət edilir. Əsasları aşağıdakılardır:
- Regionar tromboliz. Laxtaya kateter vasitəsilə dərman preparatları yeridilir ki, bu da onların sorulmasına kömək edir.
- Kava-filtrin qoyulması. Təkrarlanan trombozlar zamanı ağciyər arteriyasının tromboemboliyasının profilaktikası məqsədilə cihaz aşağı boş venaya implantasiya edilir.
- Troyanov-Trendelenburq əməliyyatı. Trombun yayılma prosesinin dayandırılması üçün böyük dəri altı venanın kəsilməsini və onun qovşaqlarının bağlanmasını nəzərdə tutur.
- Krossektomiya. Müdaxilə zamanı böyük dəri altı venanın bütün ağız yanı qolları ayrılır və bağlanır.
- Radikal trombektomiya. Zədələnmiş venadan trombun çıxarılmasını nəzərdə tutur.
Reabilitasiya
Cərrahi müalicədən sonra xəstənin vəziyyətinə bir neçə gün stasionarda nəzarət edilir, kompleks dərman müalicəsi, elastik kompressiya və dozalanmış aktivlik rejimi təyin olunur. Çıxarıldıqdan sonra piyada gəzinti şəklində orta dərəcəli yüklənmələrə icazə verilir. Bir ay ərzində sauna, hamam, hovuz və açıq su hövzələrinə getmək qadağandır.
Profilaktika
Venaların trombozunun qarşısını almaq üçün risk amillərinin təsirini aradan qaldırmaq və ya minimuma endirmək lazımdır. Çəkinin və hərəki aktivliyin normallaşdırılması, kəskin xəstəliklərin vaxtında müalicəsi və xroniki xəstəliklərə nəzarət tələb olunur. Əməliyyat keçirmiş xəstələrə yataq rejiminin müddətinin mümkün qədər qısaldılması və erkən aktivləşdirmə göstərişdir. Bəzi hallarda həkimlər trombların əmələ gəlməsinin qarşısını alan preparatlar (antiaqreqantlar və ya antikoaqulyantlar) təyin edirlər.
Yadda saxla!
Fleboloq həkimlər iddia edirlər ki, trombozun inkişafı üçün meyilli patologiyanın olması mütləq deyil. Qərb tibbi dərin venaların tıxanması uzun müddətli uçuşun nəticəsi olan xəstələr üçün «iqtisadi sinif sindromu» anlayışından istifadə edir. Günün böyük hissəsini televizor qarşısında oturaraq keçirən yaşlı insanlarda vena trombozunu «televiziya sindromu» adlandırırlar. Venoz axın baldır əzələlərinin yığılması ilə təmin edildiyi üçün uzun müddət oturaq vəziyyətdə qalma zamanı qan dövranı pozğunluqları üçün əlverişli şərait yaranır.
Yalnız aşağı ətrafların deyil, yuxarı ətrafların da venaları zədələnə bilər. Bu risk bir neçə gün ərzində venadaxili kateter qoyulan xəstələrdə olur. Tromblar ürək ritmini idarə edən cihazların implantasiyası, iri damarların yaxınlığında şişlərin böyüməsi nəticəsində formalaşa bilər. Vena trombozu hətta əlləri daimi böyük yüklərə məruz qalan idmançılarda da rast gəlinir. Bu halda səbəb əzələlərin həddindən artıq məşq etdirilməsidir, bu da damarları sıxaraq qanın durğunlaşmasına səbəb olur.
Əlaqəli Xəstəliklər
- Ağciyər arteriyasının tromboemboliyası
- Behçet xəstəliyi
- Həqiqi polisitemiya
- Açıq oval pəncərə
- Yumurtalıqların hiperstimulyasiya sindromu
- Damar torları
- Damar ulduzcuqları
- Flebit
- Limfedema
- Lipödem
- Posttromboflebitik xəstəlik
- Trofik xora
- Tromboflebit
- Varikoz (venaların varikoz genişlənməsi)
- Xroniki venoz çatışmazlıq (XVÇ)
Suallar və cavablar
Ətrafda qəflətən yaranan şişkinlik, ağrı və dərinin rənginin dəyişməsi vena trombozundan şübhələnməyə əsas verir. Bu əlamətlərlə fleboloqa, kəskin ağır hallarda isə təcili tibbi yardıma müraciət etmək lazımdır, çünki laxtanın qopması ağciyər arteriyasının tutulmasına səbəb ola bilər. Həkim müayinə və instrumental diaqnostika ilə trombun yerini və ölçüsünü müəyyən edərək müalicə taktikasını seçir.
Bəli, hamiləlik dövründə qanın laxtalanma sistemi dəyişir, böyüyən uşaqlıq isə çanaq venalarına təzyiq göstərərək qan axınını yavaşladır. Bu amillərin birləşməsi hamilələrdə, xüsusən doğuşdan sonrakı ilk həftələrdə, vena trombozu riskini artırır. Risk amilləri olan qadınlara fleboloq hamiləlik boyu hərəkət rejimi və zərurət olduqda əlavə tədbirlər barədə fərdi tövsiyələr verir.
Ən ciddi təhlükə venada formalaşmış laxtanın qopub qan dövranı ilə ağciyər arteriyasına çatmasıdır — bu, ağciyər arteriyasının tromboemboliyası adlanır və qəfil nəfəs darlığı, döş qəfəsində ağrı ilə təzahür edərək təcili tibbi yardım tələb edir. Bu səbəbdən dərin vena trombozu diaqnozu qoyulduqda həkimin təyin etdiyi müalicəyə tam əməl etmək və nəzarət müayinələrini buraxmamaq vacibdir.
Mövzu üzrə məqalələr
Hamiləlik və varikoz
Venalar hamiləliyin mürəkkəb 9 aylıq prosesində fəal iştirak edir və onlarda baş verən dəyişikliklər əhəmiyyətlidir. Hətta tam tibbi…
İstiqamət: Flebologiya
Klinikada fərdi hazırlanmış stent-qraftın tətbiqi ilə qarın aortası anevrizmasının uğurlu endoprotezlənməsinin klinik nümunəsi
Qarın aortasının anevrizması (QAA) — aortanın 3 sm-dən çox genişləndiyi və ya diametrinin normal ölçünü 1,5 dəfə üstələdiyi…
İstiqamət: Ürək-damar cərrahiyyəsi
Varikoz haqqında miflər və faktlar
Müasir preparatlar xəstəliyin simptomlarını aradan qaldırmağa kömək edir, lakin xəstəliyin özündən xilas olmağa yönəlmir. Varikozdan zədələnmiş venalar yox…
İstiqamət: Flebologiya
Klinikanın onkokonsiliumu iş başında: həkimlər onkoloji pasiyentdə yuxarı boş venanın stentlənməsini apardılar
İlk növbədə ürək-damar sisteminin patologiyaları ilə bağlı olan sivilizasiya xəstəlikləri inkişaf etmiş ölkələrdə əlilliyə və ölümə görə birinci…
İstiqamət: Ürək-damar cərrahiyyəsi / Onkologiya
Konsultasiya alın
Bu əlamətləri özünüzdə görürsünüzsə, həkimə müraciət etməyi təxirə salmayın. Vaxtında konsultasiya ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
Ətraflı məlumat almaq və qəbula yazılmaq üçün bizə zəng edin:
