Ağız küncündə çatlar — yuxarı dodağın aşağı dodağa keçdiyi yerlərdə dəri və selikli qişada əmələ gələn kiçik qüsurlardır. Bu səhifədə ağız küncündə çatların səbəbləri, diaqnostikası, müalicəsi və mümkün ağırlaşmaları, əlaqəli xəstəliklər, hansı həkimə müraciət etmək lazım olduğu və mütəxəssis rəyi barədə məlumat toplanıb.
İxtisas: Dermatoloq Endokrinoloq Qastroenteroloq Stomatoloq Terapevt
Yayımlanma tarixi: Yenilənmə tarixi:
Ağız küncündə çatlar — yuxarı dodağın aşağı dodağa keçdiyi yerlərdə dəri və selikli qişada əmələ gələn kiçik qüsurlardır. Onlar ağız açılarkən yanma və ağrı yarada bilər. Ona görə çatları olan insan az danışmağa çalışır, qida qəbulu isə ciddi narahatlıq yaradır. Çox vaxt problem dərinin qızarması, soyulması, qabıqcıqların və ya qabarcıqların əmələ gəlməsi ilə müşayiət olunur. Bu vəziyyət həm uşaqlarda, həm də böyüklərdə özünü göstərə bilər. O, dodaqların dərisinin və selikli qişasının yerli iltihabından, qoruyucu baryerinin pozulmasından xəbər verir. Adətən çatların soyuq mövsümdə və ya orqanizmin immun fəallığının azalması nəticəsində yarandığı müşahidə olunub.
Növləri
Ağız künclərindəki çatların yaranma səbəblərindən və iltihabi prosesin xüsusiyyətlərindən asılı olaraq bir neçə növü var:
- Bakterial — çox vaxt stafilokoklar və ya streptokoklar doğurur; irinciklərin və qartmaqların əmələ gəlməsi ilə müşayiət olunur.
- Göbələk — səbəb kandidozdur; ağ ərp və xırda çatlar səciyyəvidir.
- Allergik — kosmetikaya, diş pastasına, qida məhsullarına reaksiya kimi yaranır.
- Mexaniki — travmalar, dərinin quruması, dodaqların yalanması nəticəsində.
- Avitaminozla bağlı — B qrupu vitaminlərinin, dəmirin və ya sinkin defisiti zamanı.
Səbəbləri
Ağız bucaqlarında çatlamaların səbəbləri müxtəlifdir. Ən çox onlar xarici qıcıqlandırıcılarla və ya orqanizmdəki daxili pozulmalarla bağlı olur. Uşaqlarda və böyüklərdə fon amilləri fərqli ola bilər, lakin iltihabi prosesin mahiyyəti eyni qalır — ağız bucaqlarında epitelin bütövlüyünün pozulması. Klinik təcrübədə çatlamalar ən çox aşağıdakı vəziyyət və patologiyalarla bağlı olur:
- Mexaniki qıcıqlanma (dodaqları yalama vərdişi, gigiyena tövsiyələrinin pozulması);
- Dodaqların qırmızı haşiyəsinə aşağı və ya yüksək temperaturun təsiri;
- B qrupu vitaminlərinin, dəmirin, sinkin çatışmazlığı;
- Zəif immunitet;
- Mədə-bağırsaq traktının xroniki xəstəlikləri;
- Şəkərli diabet daxil olmaqla endokrin pozulmalar;
- Ağız boşluğunun kandidozu;
- Qida məhsullarına və ya qulluq vasitələrinə allergiya;
- Düzgün seçilməmiş diş protezlərinin taxılması;
- Uşaqlarda — diş çıxarma, qidalanmanın pozulması, sosanın yalanması.
Diaqnostika
Diaqnostika baxışdan başlayır: həkim çatların xarakterini, yerləşməsini və ətraf dərinin vəziyyətini qiymətləndirir, həmçinin ağız boşluğunu, dişləri və protezləri nəzərdən keçirir.
Səbəbi dəqiqləşdirmək üçün təyin edilə bilər:
- göbələyə və bakterial flora görə zədələnmiş nahiyədən yaxma;
- qanın ümumi analizi — anemiyanın və iltihabın istisna edilməsi üçün;
- dəmir, ferritin, B qrupu vitaminləri və sinkin səviyyəsinin təyini;
- qanda qlükoza — şəkərli diabetin istisna edilməsi üçün;
- HİV infeksiyasına və immun statusa müayinə — çatlar davamlı residiv verdikdə;
- stomatoloq konsultasiyası — dişlərin, protezlərin və dişləmin vəziyyətinin qiymətləndirilməsi.
Çatlar iki həftədən çox sağalmırsa, təkrar yaranırsa və ya adi müalicəyə tabe olmursa, müayinəni təxirə salmaq lazım deyil: davamlı gediş çox vaxt dəmir defisitinin, diabetin və ya immunitetin azalmasının ilk əlaməti olur.
Müalicə
Ağız bucaqlarındakı çatlamaların müalicəsinə yanaşma səbəbkar amili və orqanizmin ümumi vəziyyətini nəzərə alaraq kompleks olmalıdır. Yalnız xarici vasitələr kifayət etməyə bilər — yalnız əlamətə deyil, provokasiyaedici amillərə də təsir etmək vacibdir. Həkim müalicə taktikasını diaqnostika nəticələrinə və müşayiət edən patologiyaların olmasına əsaslanaraq fərdi seçir.
Kompleks müalicənin əsas komponentləri bunlar ola bilər:
- Infeksiyanın qarşısını almaq üçün çatların və yaraların antiseptiklərlə işlənməsi;
- Qızarma və şişkinliyi azaldan iltihab əleyhinə məlhəmlərin tətbiqi;
- Yerli təsirli antimikotik və antibakterial vasitələrin çəkilməsi (mütəxəssisin təyinatı ilə);
- Neytral kremlər və ya bariyer vasitələri ilə dodaq dərisinin müntəzəm nəmləndirilməsi və qorunması;
- B qrupu vitaminləri, dəmir və sinklə zəngin məhsullara üstünlük verilərək qidalanmanın korreksiyası;
- Təsdiqlənmiş çatışmazlıq olduqda vitamin komplekslərinin qəbulu;
- Çatlamaların səbəbi olan əsas xəstəliyin (anemiya, diabet, qastrit, kandidoz və s.) müalicəsi;
- Xüsusilə çıxarıla bilən protez və ya breketlər olduqda ağız boşluğunun gigiyena qaydalarına əməl edilməsi.
Tez-tez əsas terapiyaya əlavə olaraq immuniteti artıran və dərinin bariyer funksiyasını bərpa edən vasitələr təyin olunur. Bəzi hallarda qan dövranını yaxşılaşdıran və toxuma regenerasiyasını sürətləndirən fizioterapevtik prosedurlar faydalı olur.
Anlamaq vacibdir ki, dodaqlardakı xeyliti özbaşına müalicə etmək cəhdləri, xüsusilə uzun sürən hallarda, ağırlaşmalara gətirib çıxara bilər. Düzgün seçilməmiş vasitələr əlaməti yalnız müvəqqəti aradan qaldıra bilər, lakin əsas səbəbi aradan qaldırmır. Buna görə çatların təkrar-təkrar yaranması zamanı mütləq həkimə müraciət etmək tövsiyə olunur. Ağız bucaqlarındakı çatlamaları təhlükəsiz və nəticəli şəkildə necə müalicə etmək lazım olduğunu yalnız mütəxəssis müəyyən edə bilər.
Məqsədyönlü müalicə olmadan kəskin çatlamalar xroniki formaya keçə, təkrarlana və xüsusilə qida qəbulu və ya danışıq zamanı daimi diskomfort yarada bilər. Kompleks yanaşma yalnız əlamətləri aradan qaldırmır, həm də problemin təkrar yaranmasının qarşısını alır.
Konsultasiya alın
Bu əlamətləri özünüzdə görürsünüzsə, həkimə müraciət etməyi təxirə salmayın. Vaxtında konsultasiya ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
Ətraflı məlumat almaq və qəbula yazılmaq üçün bizə zəng edin:
Ağırlaşmalar
Ağız bucaqlarındakı çatlamalar vaxtında müalicə edilməzsə, problem uzunmüddətli formaya keçə və davamlı diskomforta səbəb ola bilər. İlk baxışda zərərsiz görünən dodaq bucağındakı bu çatlar belə xroniki infeksiya mənbəyinə çevrilə və bununla bütün orqanizm üçün təhlükə yarada bilər.
Çatlamaların ağırlaşmaları bunlar ola bilər:
- Xroniki xeylit. Dodaq bucaqlarının daimi iltihabı qurumaya və soyulmaya səbəb olur. Belə şəraitdə regenerasiya prosesi pozulur, bu da dərin, uzun müddət sağalmayan çatların əmələ gəlməsinə gətirib çıxara bilər. Xroniki iltihab təkcə dərini deyil, selikli qişanı da əhatə edə, davamlı diskomfort, ağrı və göynəmə yarada bilər. Zaman keçdikcə zədələnmiş nahiyədə dodaqların funksiyasını pozan toxuma sıxlaşması inkişaf edə bilər.
- İnfeksiyanın generalizasiyası. Müalicə olmadıqda iltihab ətraf dəri sahələrinə — yanaqlara, çənəyə, ağız boşluğunun selikli qişasına — keçə bilər. Bu, xüsusilə immunitet zəiflədikdə və ya fon xəstəlikləri olduqda təhlükəlidir. İltihab güclənir, ağrılı ocaqlar yaranır, qızarma və şişkinlik artır.
- Göbələk və ya bakterial infeksiyanın qoşulması. Ağız bucaqlarındakı nəm mühit mikrobların çoxalması üçün əlverişli şəraitdir. İnfeksiya toxumalara daha dərin nüfuz edərək iltihabın güclənməsinə, ağ ləkələrin, irinin və xoşagəlməz qoxunun yaranmasına səbəb ola bilər. Belə hallarda təkcə yerli deyil, sistemli terapiya, həmçinin sərt həkim nəzarəti tələb olunur.
- Çapıqların əmələ gəlməsi. Uzun sürən gedişatda çatlamalar sıx birləşdirici toxumanın əmələ gəlməsi ilə sağala bilər. Belə çapıqlar dərini daha az elastik edir, ağzın açılmasını çətinləşdirir və kosmetik qüsurlara səbəb ola bilər.
- Tez-tez təkrarlanma. Çatlamaların səbəbi aradan qaldırılmayıbsa, əlamət dəfələrlə geri qayıdacaq. Bu, xüsusilə zəif immunitet, anemiya, avitaminoz və ya həzm sisteminin xroniki xəstəlikləri fonunda müşahidə olunur. Təkrar kəskinləşmələr həyat keyfiyyətini pisləşdirir, daimi diskomfort yaradır və uzunmüddətli müalicə tələb edir.
Vacibdir yadda saxlamaq: dodaqlardakı çatlamalar 7-10 gün ərzində keçmirsə, qızarma, şişkinlik, ağrı, soyulma və ya çatlarla müşayiət olunursa, həkimə müraciət etmək lazımdır. Tez-tez davamlı formalar kompleks terapiya olmadan aradan qaldırıla bilməyən daxili pozulmalara işarə edir.
Buraxılmış çatlamalar təkcə lokal dəri problemi deyil, həm də orqanizmdə ciddi nasazlıqların mümkün siqnalıdır.
Hansı həkimə müraciət etməli
Ağız küncündə, xüsusilə təkrarlanan çatlar yarandıqda bu simptomu görməzdən gəlmək lazım deyil. O, heç də zərərsiz olmaya bilər. Çatların əmələ gəlməsi ilə xarakterizə olunan mümkün xəstəlikləri istisna etmək üçün mütəxəssisə müraciət etmək tövsiyə olunur.
Yadda saxla!
Xəstələr tez-tez ağız bucaqlarında çatlamaların yaranmasını əhəmiyyətsiz problem sayaraq görməzdən gəlirlər. Lakin bu cür çatların uzun müddət davam etməsi daxili xəstəliklərə və ya vitamin çatışmazlığına işarə edə bilər. Buna görə özbaşına müalicə etmək əvəzinə mütəxəssisdən müayinədən keçmək vacibdir. Vaxtında başlanan müalicə prosesin öhdəsindən gəlməyə kömək edir və onun xroniki formaya keçmə riskini azaldır.
Suallar və cavablar
Onlar vitamin çatışmazlığı, infeksiya, allergiya və ya daxili xəstəliklər səbəbindən yarana bilər.
Həkim vasitələri səbəbdən asılı olaraq seçir — bunlar hədəfli təsir mexanizmli məlhəmlər, vitaminlər, antiseptiklər ola bilər.
Bəli, xüsusilə diş çıxarma dövründə, dodaqların tez-tez yalanmasında, immunitet zəiflədikdə.
Bəzən bəli, lakin onları ehtiyatla və yalnız həkimlə məsləhətləşdikdən sonra tətbiq etmək lazımdır.
Müalicəyə ilk əlamətlərdə başlansa, yaxşılaşma artıq 2-3 gündən sonra baş verir.
