Dərinin kandidozu Candida cinsindən olan maya göbələklərinin əsasən dəri büküşlərində yaratdığı infeksiyadır. Qızartı, qaşınma və nəmli səth ilə özünü göstərir; antifunqal vasitələrlə yaxşı müalicə olunur, lakin təkrarlanmanın səbəbləri aradan qaldırılmalıdır.
Yayımlanma tarixi:
Sinonimlər
- Dəri kandidozu
- kandidamikoz
- kandidoz intertriqo
- dərinin maya göbələyi infeksiyası
Xəstəlik haqqında
Candida göbələkləri, xüsusən Candida albicans, sağlam insanın dərisində, ağızda və bağırsaqda az miqdarda yaşayır və adətən zərər vermir. Nəmlik, istilik, sürtünmə, dərinin qoruyucu qatının zədələnməsi və immunitetin zəifləməsi kimi əlverişli şəraitdə onlar çoxalaraq infeksiya yaradır. Yəni xəstəlik çox vaxt «kənardan yoluxma» deyil, öz florasının fəallaşmasıdır.
Dəri kandidozu ən çox süd vəziləri altında, qasıqda, qoltuqaltında, qarın büküşlərində, barmaqarası sahələrdə və dırnaq ətrafında yaranır. Körpələrdə bez nahiyəsində, yaşlılarda, piylənməsi və şəkərli diabeti olan insanlarda daha tez-tez rast gəlinir. İsti və rütubətli yay aylarında xəstələnmə artır.
Xəstəlik adətən təhlükəli deyil və yerli müalicə ilə keçir, lakin qaşınma və yanğı həyat keyfiyyətini xeyli aşağı salır. Tez-tez təkrarlanan və ya geniş yayılan kandidoz diabetin, immunitet pozuntularının və ya dərmanların yan təsirinin əlaməti ola bilər, ona görə səbəbin aydınlaşdırılması vacibdir.
Səbəbləri
Kandidozun yaranması üçün iki şərt lazımdır: göbələyin çoxalması üçün əlverişli yerli mühit və orqanizmin müdafiəsinin zəifləməsi. Əsas risk amilləri:
- nəmlik və istilik – tərləmə, isti iqlim, sıx sintetik geyim, dəri büküşlərinin pis qurudulması;
- piylənmə – dərin büküşlərdə sürtünmə və nəmlik daim saxlanılır;
- şəkərli diabet – xüsusən qan şəkəri nəzarətdə olmadıqda göbələklər daha asan çoxalır;
- dərmanlar – antibiotiklər normal bakterial floranı azaldır; qlükokortikoidlər, o cümlədən hormonlu kremlər yerli müdafiəni zəiflədir;
- immunitetin zəifləməsi – İİV infeksiyası, kimyaterapiya, immunosupressiv müalicə, ağır xroniki xəstəliklər;
- əllərin tez-tez suyla təması – ev işləri, aşpazlıq, tibb işçiləri, qabyuyanlar; dırnaq ətrafında və barmaqarası sahələrdə infeksiya yaranır;
- körpələrdə – bezin nadir dəyişdirilməsi, dərinin sidik və nəcislə uzun müddət təması;
- hamiləlik – hormonal dəyişikliklər kandidoza meyli artırır;
- yaşlılar və yataq xəstələri – hərəkət məhdudluğu, sidik saxlaya bilməmə, uşaq bezlərinin istifadəsi.
Təsnifat
- büküşlərin kandidozu (intertriqo) – süd vəziləri altında, qasıqda, qoltuqaltında, qarın büküşlərində;
- barmaqarası kandidoz – çox vaxt əllərdə, suyla iş zamanı, adətən üçüncü və dördüncü barmaqlar arasında;
- kandidoz paronixiya və onixiya – dırnaq ətrafı valikin və dırnağın zədələnməsi;
- bez dermatitində kandidoz – körpələrdə və uşaq bezindən istifadə edən yaşlılarda;
- ağız küncünün kandidozu (anqulit) – ağız künclərində çatlar, qızartı;
- cinsiyyət orqanlarının kandidozu – qadınlarda vulvovaginit, kişilərdə balanopostit;
- xroniki dəri-selikli qişa kandidozu – immun pozuntularla bağlı nadir forma.
Klinik mənzərə
Əlamətlər zədələnmənin yerindən asılıdır, lakin bir sıra xarakterik cəhətlər var:
- parlaq qırmızı, nəmli, parıltılı, aydın sərhədli ləkə;
- kənarlarda ağımtıl, soyulan epidermis haşiyəsi;
- əsas ocağın ətrafında kiçik «peyk» düyüncüklər və püstüllər – kandidoz üçün çox tipikdir;
- qaşınma, yanğı, ağrı, xüsusən tərlədikdə və sürtündükdə;
- büküşün dərinliyində çatlar, bəzən ağımtıl ərp;
- barmaqlar arasında ağarmış, şişkin dəri və çat;
- dırnaq ətrafında qızartı, şişkinlik, ağrı, basdıqda az miqdarda ifrazat, dırnağın rənginin dəyişməsi və eninə zolaqlar.
Körpələrdə bez nahiyəsində parlaq qırmızı səth büküşlərə də keçir və ətrafında kiçik düyüncüklər olur; eyni zamanda ağızda ağ ərp (ağız kandidozu) ola bilər. Hamiləlikdə kandidoz daha tez-tez təkrarlanır və müalicə seçimi xüsusi diqqət tələb edir.
Təcili həkimə müraciət etmək lazımdır, əgər: səpgi sürətlə yayılırsa; hərarət, üşütmə, güclü zəiflik varsa; dəridə irinli ocaqlar, artan ağrı və şişkinlik yaranırsa; infeksiya yenidoğulmuş körpədə, vaxtından əvvəl doğulmuş uşaqda, kimyaterapiya alan və ya immuniteti ağır zəifləmiş insanda müşahidə olunursa.
Şəkillərdə əlamətlər
Xəstəliyin simptomları
Oxşar əlamətlər aşkar etmisinizsə, nə etməli?
-
Özünüzü müalicə etməyin
Özbaşına müalicə sağlamlıq üçün təhlükəlidir. Dəqiq diaqnoz olmadan müalicəyə başlamaqla vaxt itirə və yanlış yol seçə bilərsiniz.
-
Mütləq həkimə müraciət edin
Yalnız ixtisaslı həkim dəqiq diaqnoz qoya və düzgün müalicə təyin edə bilər. Hansı mütəxəssisə getməli olduğunuzu bilmirsinizsə, terapevtə yazılın — o, sizi lazımi həkimə yönləndirəcək.
-
Müalicəni təxirə salmayın
İlk əlamətlər yaranan kimi başlanmış müalicə daha effektiv olur və ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
-
Bizə müraciət edin — mütləq kömək edəcəyik
*1103
Diaqnostika
Diaqnozu dermatoloq qoyur. Tipik hallarda baxış kifayət edə bilər, lakin bir çox dəri xəstəlikləri oxşar göründüyündən laborator təsdiq faydalıdır, xüsusən təkrarlanan və ya müalicəyə cavab verməyən hallarda.
- baxış və anamnez – ocaqların yeri və görünüşü, risk amilləri, əvvəlki müalicə, hormonlu kremlərin istifadəsi;
- ocaqdan qaşıntının mikroskopiyası – kalium hidroksid məhlulu ilə hazırlanmış preparatda göbələk hüceyrələri və yalançı mitselinin aşkarlanması; nəticə tez alınır;
- göbələk əkini – növün və antifunqal dərmanlara həssaslığın təyini, xüsusən təkrarlanan və ağır hallarda;
- Vud lampası ilə baxış – oxşar xəstəlik olan eritrazmanı ayırmağa kömək edir;
- qanda qlükoza və qlikləşmiş hemoqlobin – diabeti və ya qan şəkərinin nəzarətsizliyini aşkar etmək üçün;
- immun statusun müayinəsi – göstəriş olduqda, məsələn, geniş və tez-tez təkrarlanan kandidozda, İİV infeksiyasına müayinə daxil olmaqla.
Differensial diaqnostika eritrazma, büküşlərin psoriazı, seboreik dermatit, kontakt dermatit və dermatofitiyalarla aparılır.
Ağırlaşmalar
- bakterial infeksiyanın qoşulması – irinli ocaqlar, ağrı, qızartının yayılması;
- xroniki və tez-tez təkrarlanan gediş;
- dırnaqların deformasiyası, dırnaq ətrafı valikin xroniki iltihabı;
- çatlar və eroziyalar, dərinin qalınlaşması və tündləşməsi;
- immunitet ağır zəiflədikdə infeksiyanın daxili orqanlara və qana yayılması (nadir, lakin ciddi vəziyyət).
Müalicə
Müalicə iki istiqamətdə aparılır: göbələyin məhv edilməsi və onun çoxalmasına şərait yaradan amillərin aradan qaldırılması. Dərmanların növünü, formasını və müddətini həkim seçir.
- yerli antifunqal vasitələr – azol qrupundan və digər qruplardan antifunqal kremlər, məhlullar və ya tozlar; nəmli büküşlərdə qurudan formalar üstünlük təşkil edir; müalicə əlamətlər keçdikdən sonra da həkimin göstərdiyi müddətə qədər davam etdirilir;
- büküşlərin qurudulması – yuyunduqdan sonra yumşaq dəsmal ilə yaxşı qurulamaq, büküşlərə pambıq parça qoymaq, nəmi sorucu vasitələrdən istifadə etmək;
- güclü iltihabda həkim qısa müddətə antifunqal komponentli zəif hormonlu kombinə vasitə təyin edə bilər; hormonlu kremləri özbaşına istifadə etmək olmaz;
- sistem antifunqal preparatlar – daxilə qəbul edilən dərmanlar geniş, təkrarlanan, yerli müalicəyə cavab verməyən hallarda və dırnaq zədələnməsində həkim tərəfindən təyin olunur; hamiləlikdə onların istifadəsi məhduddur;
- bakterial infeksiya qoşulduqda – həkimin təyin etdiyi antibakterial vasitələr;
- əsas amillərin aradan qaldırılması – diabetin kompensasiyası, çəkinin azaldılması, lazımsız antibiotiklərin və hormonların dayandırılması (yalnız həkimlə razılaşdırmaqla).
Evdə dəri büküşlərini quru və təmiz saxlamaq, pambıq geyim geyinmək, dəsmal və alt paltarlarını ayrıca istifadə edib isti suda yumaq lazımdır. Körpələrdə bezi tez-tez dəyişmək və dərini havaya açıq saxlamaq faydalıdır. Etməmək lazımdır: hormonlu kremləri özbaşına sürtmək, müalicəni əlamətlər keçən kimi dayandırmaq, spirtli məhlullar, sirkə və digər xalq vasitələri ilə qıcıqlanmış dərini «qurutmağa» çalışmaq.
Müalicənin effekti adətən ilk günlərdə qaşınmanın və yanğının azalması ilə hiss olunur, qızartı isə daha gec keçir. Əgər həkimin təyin etdiyi müalicə fonunda bir-iki həftə ərzində yaxşılaşma yoxdursa, səpgi yayılırsa və ya tez-tez təkrarlanırsa, diaqnozu yenidən dəqiqləşdirmək lazımdır: bəzən bu, başqa dəri xəstəliyi və ya dərmana davamlı göbələk növü olur. Bu halda göbələk əkini və əlavə müayinələr aparılır.
Profilaktika
- dəri büküşlərini quru saxlamaq, yuyunduqdan sonra yaxşı qurulamaq;
- pambıq, boş, nəfəs alan geyim və alt paltarı;
- normal bədən çəkisini qorumaq;
- diabetdə qan şəkərinə müntəzəm nəzarət;
- suyla işləyərkən içində pambıq əlcək olan qoruyucu rezin əlcəklər taxmaq, işdən sonra əlləri qurulamaq;
- antibiotikləri və hormonlu kremləri yalnız həkim təyinatı ilə istifadə etmək;
- körpələrdə bezin vaxtında dəyişdirilməsi və dərinin hava ilə təması;
- yataq xəstələrində dəri büküşlərinin gündəlik baxışı və gigiyenası.
Hansı həkimə müraciət etməli
Dəri kandidozunu dermatoloq müalicə edir. Körpələrdə pediatr, təkrarlanan hallarda endokrinoloq (diabet üçün), cinsiyyət orqanlarının zədələnməsində ginekoloq və ya uroloq cəlb oluna bilər.
Yadda saxla!
- Dəri kandidozu müalicə olunur, lakin səbəbi qalırsa, tez-tez qayıdır.
- Hormonlu kremləri özbaşına istifadə etməyin – onlar göbələk infeksiyasını gücləndirə bilər.
- Təkrarlanan kandidozda qan şəkərini yoxlatdırın.
- Müalicəni əlamətlər keçən kimi dayandırmayın – həkimin göstərdiyi müddətə əməl edin.
- Dəri büküşlərini quru saxlamaq ən sadə və effektiv profilaktikadır.
Əlaqəli Xəstəliklər
Suallar və cavablar
Candida əksər insanlarda normal flora kimi olur, ona görə sağlam insana keçərək xəstəlik yaratması az ehtimallıdır. Lakin körpələrə, immuniteti zəif insanlara və cinsi partnyora keçə bilər. Şəxsi dəsmal və alt paltarından istifadə etmək məqsədəuyğundur.
Bu nahiyədə dəri büküşü, sürtünmə, tərləmə və istilik göbələklərin çoxalması üçün əlverişli şərait yaradır, xüsusən yay aylarında və artıq çəkidə. Düzgün ölçülü pambıq büstqalter və büküşün yaxşı qurudulması təkrarlanmanın qarşısını almağa kömək edir.
Şəkərin və şirniyyatın məhdudlaşdırılması xüsusən diabetdə faydalıdır, lakin «antikandida pəhrizi» tək başına infeksiyanı müalicə etmir. Antifunqal müalicə lazımdır.
Parlaq qırmızı, nəmli səth, ətrafda kiçik düyüncüklər və adi bez dermatiti vasitələrinə cavab verməmə tipikdir. Bəzən eyni zamanda ağızda ağ ərp olur. Müalicəni pediatr və ya dermatoloq seçir.
Büküşlərin kandidozu düzgün yerli müalicə ilə adətən bir neçə həftəyə keçir. Dırnaq zədələnməsində müalicə daha uzun çəkir. Əlamətlər keçdikdən sonra da müalicəni bir müddət davam etdirmək lazım ola bilər – müddəti həkim müəyyən edir.
Hamiləlikdə kandidoz daha tez-tez yaranır. Əsasən yerli vasitələrdən istifadə olunur, daxilə qəbul edilən antifunqal dərmanların istifadəsi isə məhduddur. Hər hansı dərmanı ginekoloq və ya dermatoloqla razılaşdırmadan istifadə etməyin.
Mövzu üzrə məqalələr
Ayaqların epidermofitiyası
Ayaqların epidermofitiyası – ümumi lokalizasiyaya və oxşar klinik təzahürlərə malik göbələk xəstəlikləri qrupudur. Onlar çox geniş yayılıb, istənilən…
İstiqamət: Mikologiya
Dırnaqların göbələk xəstəlikləri
Göbələk xəstəliklərindən (mikozlardan) planet əhalisinin təxminən dörddə biri əziyyət çəkir. Bütün ölkələrdə xəstələnmə hallarının artması sosial-iqtisadi amillərlə, böyük…
İstiqamət: Mikologiya
Mikozların müalicəsi
Müasir dünyada dərinin və dırnaqların göbələk xəstəlikləri xüsusi yer tutur və yayılmasına görə ciddi problem sayılır. Xüsusi diqqət…
İstiqamət: Mikologiya
Onixomikozun müalicəsinə müasir yanaşmalar
Onixomikoz – dırnaqların göbələk zədələnməsidir. Dırnaq xəstəlikləri arasında ən çox rast gəlinən səbəblərdən biridir. Rastgəlmə tezliyi yaşdan, həyat…
İstiqamət: Mikologiya
Konsultasiya alın
Bu əlamətləri özünüzdə görürsünüzsə, həkimə müraciət etməyi təxirə salmayın. Vaxtında konsultasiya ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
Ətraflı məlumat almaq və qəbula yazılmaq üçün bizə zəng edin:
