Kariesin müalicəsi

Karies müxtəlif sahələrdə inkişaf edə bilər və simptomlar da, yayılma sürəti də bundan asılıdır. Müasir stomatologiyada müalicə problemin yeri nəzərə alınmaqla seçilir.

Boyun nahiyəsinin kariesi — diş ətinə yaxın yaranır və çox vaxt dişin əsasında tünd zolaq kimi görünür. Əsas əlamətləri:

• fırçalayarkən həssaslıq;
• soyuğa və ya şirinə reaksiya;
• diş əti yanında narahatlıq.

Fissur kariesi — çeynəmə səthinin təbii çuxurlarında, qida qalıqlarının asan toplandığı yerlərdə yaranır. Özünü belə göstərə bilər:

• şırımların tündləşməsi;
• kələ-kötürlük;
• çeynəyərkən xoşagəlməz hisslər.

Kontakt (dişlərarası) karies — qonşu dişlər arasında inkişaf edir və uzun müddət görünmür. Mümkün əlamətləri:

• qidanın ilişib qalması;
• həssaslıq;
• yan səthin tündləşməsi.

Kök kariesi — daha çox böyüklərdə rast gəlinir və diş əsasının açılması ilə bağlıdır. Əsas təzahürləri:

• artmış həssaslıq;
• diş əti yanında rəng dəyişikliyi;
• yemək zamanı narahatlıq.

Bu mərhələdə klinikaya müraciət gələcəkdə daha mürəkkəb prosedurların qarşısını almağa kömək edir.

Müalicə aşağıdakı hallarda aparılır:

• minada dayaz boşluq və ya kələ-kötür səthli təbaşirəbənzər/tündləşmiş sahələr aşkar edildikdə;
• çeynəmə dişlərinin səthində karies yarandıqda (fissur kariesi);
• dişlər arasındakı sahələrdə minanın karioz zədələnməsində (aproksimal karies);
• boyun nahiyəsinin, dairəvi (diş boynunu əhatə edən) və kök kariesində;
• çatlar və qırıqlar şəklində defektlərdə;
• diş tacının qismən dağılmasında.

Dişin tac hissəsi 50%-dən çox dağılıbsa, plomb qoyulması tövsiyə edilmir. Mümkün həll yollarından biri — diş-texniki laboratoriyada xüsusi keramik vkladkanın hazırlanmasıdır.

Ağız boşluğunun selikli qişasının kəskin xəstəliklərində — stomatit, gingivit, parodontit və s. — müalicəni təxirə salmaq lazımdır. Sağaldıqdan dərhal sonra müalicəyə başlamaq olar.

Ətraflı diaqnostika uğurlu müalicənin yarısıdır. Klinikamızda kariesin klinik diaqnostikası aşağıdakıları əhatə edir:

1. Vizual müayinə. Stomatoloq minanın rəngini və quruluşunu qiymətləndirir, tündləşmələri, kələ-kötürlüyü, mikroçatları yoxlayır, dişin həssaslığını müəyyən edir. Lakin karioz proses dişin içində və ya dişlər arasında gizlənibsə, bu kifayət etmir.
2. Zondla yoxlama. Zond həkimin diş səthini ehtiyatla yoxladığı nazik alətdir. Alət minaya «ilişirsə» və ya dərinə gedirsə, bu kariesin əlaməti ola bilər.
3. Rentgen. Şəkildə dişlərarası boşluqlar, plomb altındakı zədələnmələr və toxumaların dağılma dərinliyi yaxşı görünür. Xüsusilə artıq qoyulmuş plombun altında infeksiya inkişaf etdikdə — ikincili kariesdə faydalıdır. Rentgen həmçinin qonşu dişlərin zədələnib-zədələnmədiyini qiymətləndirməyə və ağırlaşmaları, məsələn, sinir iltihabını vaxtında aşkar etməyə kömək edir.
4. İndikator məhlulları ilə rəngləmə. Həkim dişə zədələnmiş toxumalara «yapışan» xüsusi boya çəkir. Bu, kariesin sərhədlərini daha dəqiq görməyə və müalicə zamanı sağlam toxumalara toxunmamağa imkan verir.
5. Termodiaqnostika və həssaslıq testləri. Gizli iltihabları müəyyən etmək üçün bəzən soyuq və ya isti testlər tətbiq olunur. Diş həddindən artıq kəskin reaksiya verirsə və ya reaksiya uzun müddət keçmirsə, bu kariesi müşayiət edən problemləri (məsələn, pulpiti) göstərə bilər.

Bütün bu metodlar kompleks şəkildə tətbiq edilir. Belə yanaşma problemi ən erkən mərhələdə aşkar etməyə və maksimum dəqiq və qənaətcil müalicəni planlaşdırmağa kömək edir.

Stomatologiya klinikamızda kariesin istənilən mərhələsində müalicə aparılır:

• başlanğıc (ləkə mərhələsi) — pasiyent ağrı, narahatlıq hiss etmir, zədələnmə sahəsində ağ ləkə görür;
• səthi — minadakı ağımtıl ləkə tündləşir, bəzən dişin temperatur və kimyəvi qıcıqlandırıcılara həssaslığı artır;
• orta — vizual müayinədə həkim karioz boşluq aşkar edir, yemək zamanı və hər hansı mexaniki təsirdən ağrı reaksiyası kifayət qədər nəzərəçarpandır;
• dərin — dişdə geniş karioz boşluq görünür, pasiyenti mexaniki, kimyəvi və temperatur qıcıqlandırıcıları ilə təmasda kəskin ağrı narahat edir.

Bir çox pasiyenti kariesin müalicəsinin neçəyə başa gəldiyi maraqlandırır. Cavab bir neçə amildən asılıdır:

• Zədələnmənin dərinliyi. Diş nə qədər çox dağılıbsa, həkimin işi bir o qədər çox olur. Səthi karies daha tez və ucuz müalicə olunur, dərin karies isə daha mürəkkəb bərpa — vkladka və taclara qədər — tələb edir.
• Zədələnmiş dişlərin sayı. Bəzən pasiyent bir dişi müalicə etdirmək üçün gəlir, müayinədə isə bir neçə dişdə karies aşkar olunur.
• Plombun növü və materiallar. Müasir plomblar müxtəlif materiallardan hazırlanır: sadə işıqla bərkiyənlərdən təbii minanı imitasiya edən yüksək estetik materiallara qədər. Pasiyent müalicə zonasından (görünən və ya görünməyən) və istəklərindən asılı olaraq uyğun variantı seçə bilər.
• Əlavə prosedurlar. Bəzi hallarda koferdam (iş zamanı dişin təcrid olunması), keyitmə, dişlər arasında kontaktın bərpası lazım olur — bütün bunlar yekun qiymətə təsir edə bilər.
• Tətbiq olunan texnologiyalar. Müasir stomatologiya yüksək dəqiqlikli cihazlardan — mikroskoplardan, CAD/CAM sistemlərindən istifadə edir. Bu, prosesi sürətləndirir və nəticəni yaxşılaşdırır, lakin ümumi smetada da nəzərə alınır.

Dəqiq qiyməti öyrənmək üçün konsultasiyaya yazılmaq və öz vəziyyətinizə uyğun müalicə planı almaq daha yaxşıdır.

«Karies bərk toxumaları tədricən dağıdan tam dəyərli infeksiyadır. Erkən mərhələlərdə o, çox vaxt simptomsuz keçir və bu, bir çox pasiyenti stomatoloqa gəlişi təxirə salmağa vadar edir. Lakin problem nə qədər uzun müddət diqqətsiz qalırsa, infeksiya diş quruluşuna bir o qədər dərin nüfuz edir. Zamanla bakteriyalar pulpaya — dişin sinirinə çatır və pulpit yaranır. Bu, artıq güclü ağrı ilə özünü göstərən ciddi iltihabdır. Proses dayandırılmasa, pulpit periodontitə keçir, sonra isə kista və ya absesin yaranmasına səbəb ola bilər. Bu ağırlaşmaların müalicəsi xeyli çox vaxt, güc və vəsait tələb edir. Buna görə kariesin başlanğıc mərhələdə vaxtında diaqnostikası və müalicəsi dişlərin sağlamlığını qorumağın açarıdır. Əksər hallarda ciddi nəticələrin qarşısını almaq üçün kiçik plomb kifayət edir. Stomatoloqda müntəzəm müayinələrə laqeyd yanaşmayın».

Stomatoloq-terapevt, parodontoloq