Pulpitin müalicəsi

Pulpitin müalicəsinə göstəriş olan simptomlar:

• daha çox gecə narahat edən özbaşına döyüntülü ağrı;
• dişdə dərin karioz boşluq;
• temperatur qıcıqlandırıcıları (isti və soyuq içki/qida) ilə təmasda ağrı.

Diş kökündə çat və ya sınıq olduqda pulpit müalicə olunmur — bu halda dişin çıxarılması göstərişdir.

Müalicəyə yanaşma xəstəliyin mərhələsindən, iltihabın yayılma dərəcəsindən və toxumalardakı dəyişikliklərdən asılıdır. Stomatologiyada pulpitlər iki böyük qrupa — kəskin və xroniki — bölünür.

Kəskin pulpit

Xəstəlik xarici qıcıqlandırıcı olmadan yaranan spontan, tutmaşəkilli ağrı ilə özünü göstərir. Yüksək intensivliklə xarakterizə olunur (bəzən hətta güclü ağrıkəsicilərlə keçmir).

Kəskin ocaqlı:

• Xüsusiyyətlər. Patoloji proses pulpanın müəyyən sahəsinə toxunur.
• Gedişi. Seroz formada keçir. Ağrı qısamüddətli tutmalar şəklindədir.
• Diaqnostika. Karioz boşluğa baxış, zondlama, rentgen şəkli.

Kəskin diffuz:

• Xüsusiyyətlər. Ocaqlı formanın müalicəsi olmadıqda və ya aktiv infeksiyalaşmada yaranır. İrin ifrazı ilə iltihabi proses bütün pulpanı əhatə edir.
• Gedişi. Qısa sakitlik fasilələri ilə intensiv, uzun ağrı tutmaları. Ağrı üfüqi vəziyyətdə və istidən güclənir.
• Diaqnostika. Kanal ağızlarının zondlanmasına, həmçinin soyuq və istiyə ağrılı reaksiya.

Xroniki pulpit

Gedişi zəif, kəskinləşmə dövrləri ilə. Diaqnostika rentgen müayinəsi tələb edir. Üç forması var.

Fibroz:

• Xüsusiyyətlər. Ən geniş yayılmış forma. Sinir tədricən birləşdirici toxuma ilə əvəzlənir.
• Gedişi. Simptomlar azdır: kəskin termiki qıcıqlandırıcılardan cüzi sızıltılı ağrı ola bilər. Əsas təhlükə — fibroz toxumanın böyüməsi dişin qan təchizatını pozur.
• Diaqnostika. Karioz boşluğun zondlanması; rentgenoqrammada periodontda dəyişikliklər görünə bilər.

Qanqrenoz:

• Xüsusiyyətlər. Müalicə olunmamış fibroz pulpitin davamı. Toxuma nekrozunun üstünlük təşkil etdiyi çürümə prosesi; tac və qismən kök pulpasını əhatə edir.
• Gedişi. Ağrı əsasən istidən olur. Remissiya dövründə simptomlar ümumiyyətlə olmaya bilər.
• Diaqnostika. Səthi qatlarda zondlama; rentgendə destruktiv dəyişikliklər görünür.

Hipertrofik:

• Xüsusiyyətlər. Daha çox uşaqlarda və gənclərdə rast gəlinir. Diş divarı güclü dağılır, pulpa toxuması geniş karioz boşluqdan xaricə çıxmağa başlayır.
• Gedişi. Bərk qida yeyərkən və ya dişləri fırçalayarkən qanayan polip barədə şikayətlər. Ağrı zəifdir, lakin polipə basdıqda sızıltılı ağrı ola bilər.
• Diaqnostika. Böyümüş toxuma vizual müəyyən edilir; polipin zondlanması.

Qiymət aşağıdakılardan asılıdır:

• işlənməli kanalların sayı — anatomik cəhətdən mürəkkəb, şaxələnmiş kanallar qiyməti artırır;
• xəstəliyin forması — pulpitin başlanğıc mərhələsinin müalicəsi (sinir çıxarılmadan) xeyli ucuzdur;
• rentgen diaqnostikası, anesteziya, dərmanlar, plombun növü və digər sərf materialları.

Xəstəliyin müalicəsinə iki fərqli yanaşma tətbiq olunur: sinirin saxlanması və ya çıxarılması. Metodlar gəlişlərin sayına, manipulyasiyalara və son məqsədə görə kökündən fərqlənir.

Konservativ müalicə

Birinci gəliş:

• keyitmə aparılır — diş ətinə gel çəkilir, anestetik inyeksiyası edilir;
• karies bormaşınla təmizlənir;
• yaranmış boşluq dezinfeksiya edilir və qurudulur, sonra kalsium hidroksidli müalicəvi araqat qoyulur;
• infeksiyanın sinirə düşməməsi üçün təcridedici araqat formalaşdırılır, sonra müvəqqəti plomb qoyulur;
• təkrar gəliş təyin olunur.

İkinci gəliş:

• müvəqqəti plomb götürülür və daimi plombla əvəz edilir;
• plomb cilalanır.

Sinirin çıxarılması ilə müalicə

Birinci gəliş:

• pasiyent ağrı və xoşagəlməz hisslər duymasın deyə həkim yerli keyitmə aparır;
• stomatoloq bütün karioz toxumaları təmizləyir, kanallara çıxış açır;
• pulpanı ehtiyatla çıxarır; kanalın uzunluğunu müəyyən etmək üçün apekslokatordan istifadə olunur (sonrakı işləmə və plomblama üçün lazımdır);
• həkim kanallara lazımi forma verir, antiseptiklərlə işləyir və qurudur;
• uzunmüddətli antibakterial təsir üçün dərman qoyur və dişi hermetik müvəqqəti plombla bağlayır.

İkinci gəliş:

• stomatoloq müvəqqəti plombu götürür, kök kanallarını yuyur;
• sonra onları pasta və qutaperça ilə doldurur, plomblamanın dərinliyini və keyfiyyətini qiymətləndirmək üçün nəzarət rentgen şəkli çəkilir;
• sonda həkim dişin tac hissəsini daimi plombla bərpa edir və cilalayır.

Lakin dişin divarları az qalıbsa, sadəcə plomb kifayət etmir: formanı bərpa etmək üçün dişi xüsusi materiallar və ştiftlə qurmaq və ya tac qoymaq lazım gələcək.

Profilaktik tədbirlər pulpitin yaranma ehtimalını xeyli azaldır. Əməl edilməli tövsiyələr sadədir və çoxumuza məlumdur:

• ağız gigiyenasına diqqət yetirin: dişləri gündə iki dəfə diqqətlə fırçalayın, dişlərarası sahəni təmizləmək üçün flossdan və ya irriqatordan istifadə edin;
• profilaktik müayinə və diş daşının, ərpin təmizlənməsi üçün altı ayda bir stomatoloqa gəlməyi unutmayın;
• səthi kariesi vaxtında müalicə etdirin;
• mümkün travmalardan qaçın: bərk əşyaları gəmirməyin, idmanla məşğul olarkən dişləri qoruyun;
• qidalanmaya diqqət edin: şirin və turşu məhdudlaşdırmaq, kalsium və flüorlu məhsullar əlavə etmək daha yaxşıdır.

«Çoxları bunun sadəcə dərin karies olduğunu düşünərək kəskin ağrı ilə gəlir, əslində isə pulpit — sinirin iltihabı olur. Bu, adi plombla keçinmək mümkün olmayan mərhələdir. İşimdə kanalların mexaniki işlənməsi və ardınca dərmanla dezinfeksiya metodundan istifadə edirəm — infeksiyanı tam aradan qaldırmağın yeganə yolu budur.

Müasir endodontik alətlər və mikroskop ən əyri kanalları belə diqqətlə keçməyə imkan verir ki, bu da kəskin pulpitin uğurlu müalicəsi üçün kritik dərəcədə vacibdir. Keyfiyyətlə müalicə olunmuş kanallardan sonra diş sizə hələ uzun illər xidmət edəcək — hər halda can atdığım nəticə məhz budur».

Stomatoloq-terapevt, parodontoloq, tibb elmləri namizədi