Profilaktik kardiologiya və check-up

Şikayəti olmayan şəxslər üçün də ürək-damar sisteminin vaxtaşırı yoxlanması faydalıdır. Adətən 35–40 yaşdan sonra, risk amilləri varsa daha erkən başlamaq məsləhətdir. Xüsusilə aşağıdakı hallarda yoxlama vacibdir:

• arterial təzyiq yüksək olub-olmadığı bilinmirsə və ya bəzən yüksəlirsə;
• qanda xolesterin yüksəkdir və ya heç yoxlanılmayıb;
• şəkərli diabet və ya artıq çəki varsa;
• siqaret çəkilirsə;
• yaxın qohumlarda erkən yaşda infarkt, insult və ya ürək xəstəliyi olubsa;
• fiziki yük planlaşdırılırsa və ya uzun fasilədən sonra idmana qayıdılırsa.

Qeyd etmək lazımdır ki, yoxlamadan keçmək üçün şikayət gözləmək lazım deyil: ürək-damar problemləri çox vaxt uzun müddət sakit gedir və ilk dəfə yalnız müayinə zamanı üzə çıxır.

Risk amillərinin bir hissəsi dəyişdirilə bilər, bir hissəsi isə yox. Dəyişdirilə bilənlərə nəzarət etmək ürək-damar sağlamlığı üçün ən effektiv addımdır.

• Arterial təzyiq — uzun müddət yüksək qalması ürəyə və damarlara yük salır;
• xolesterin — yüksək səviyyə damar divarında lövhələrin yığılmasına kömək edə bilər;
• şəkərli diabet — damarlara zərər verən amillərdən biridir;
• siqaret — damar vəziyyətini pisləşdirir;
• artıq çəki və hərəkətsizlik;
• irsiyyət və yaş — dəyişdirilə bilməyən amillərdir, lakin onları bilmək nəzarəti dəqiqləşdirir.

Bir neçə amilin birgə olması riski artırır, ona görə qiymətləndirmə kompleks aparılır.

Risk amilləri bir-birini gücləndirdiyi üçün onların hər birini ayrıca deyil, birlikdə qiymətləndirmək lazımdır. Bu, kardioloqa fərdi risk səviyyəsini anlamağa və tövsiyələri ona uyğunlaşdırmağa imkan verir.

Check-up-ın tərkibi pasiyentin yaşından, şikayətlərindən və risk amillərindən asılı olaraq kardioloq tərəfindən fərdiləşdirilir. Adətən aşağıdakılar daxil edilir:

• ilkin kardioloji qiymətləndirmə — şikayətlərin, keçirilmiş xəstəliklərin və ailə anamnezinin dəqiqləşdirilməsi, ürəyin dinlənilməsi, təzyiqin ölçülməsi;
• EKQ — ritm və keçiriciliyin qiymətləndirilməsi;
• ümumi xolesterin analizi;
• ATSM — təzyiqi gün ərzində izləmək lazım olduqda.

Lazım gəldikdə kardioloq əlavə müayinələr, məsələn ExoKQ və ya yük sınağı təklif edə bilər. Nəticələr əsasında risk səviyyəsi izah olunur, növbəti yoxlama vaxtı və həyat tərzi üzrə tövsiyələr verilir.

Check-up sonunda pasiyent nəticələrin nə demək olduğunu, hansı göstəricilərə diqqət yetirməli olduğunu və növbəti dəfə nə vaxt yoxlanmalı olduğunu bilir. Bu, ürək sağlamlığına nəzarəti sadələşdirir.

Ürək sağlamlığı böyük dəyişikliklərdən çox, davamlı kiçik vərdişlərdən asılıdır:

• arterial təzyiqi vaxtaşırı ölçmək və nəticələri qeyd etmək;
• duzu və yüksək yağlı, emal olunmuş qidaları məhdudlaşdırmaq, tərəvəz, meyvə və dənli bitkiləri artırmaq;
• həkimlə razılaşdırılmış səviyyədə mütəmadi hərəkət etmək;
• siqareti tərk etmək;
• çəkini nəzarətdə saxlamaq;
• kifayət qədər yatmaq və stresi azaltmağa çalışmaq.

Dərman lazım olarsa, onu yalnız həkim təyin edir və fərdi seçir. Özbaşına dərman qəbul etmək və ya dayandırmaq düzgün deyil.

Qeyd edək ki, tövsiyələr hər kəs üçün eyni olmur: yaşdan, əlavə xəstəliklərdən və mövcud vərdişlərdən asılı olaraq kardioloq sizə uyğun, real və hamısı birdən yox, mərhələli plan təklif edir. Kiçik, lakin davamlı dəyişikliklər daha faydalıdır.

Bəzi pasiyentlər üçün klinikaya gəlmək çətin olur: yaşlı insanlar, hərəkət imkanları məhdud olanlar, ağır xəstələr və ya xəstəlikdən sonra bərpa dövründə olanlar. Belə hallarda kardioloqun evə çağırılması xidməti mümkündür.

Ev şəraitində həkim şikayətləri dinləyir, ürəyi dinləyir, arterial təzyiqi ölçür və vəziyyəti qiymətləndirir. Lazım olduqda sonrakı müayinələr və ya klinikada tam yoxlama tövsiyə edilir. Bu xidmət planlı baxış üçündür; kəskin və təcili vəziyyətlərdə vaxt itirmədən təcili yardım çağırmaq lazımdır.

Kardioloqun evə çağırılması klinikada aparılan tam müayinəni əvəz etmir, lakin yaşlı və hərəkət imkanı məhdud insanlar üçün ilk qiymətləndirməni asanlaşdırır. Lazım olduqda sonrakı addımlar birlikdə planlaşdırılır.