Acne vulgaris MKB-10: L70

Piy vəzilərinin və tük follikullarının xroniki iltihabi xəstəliyi; üzdə, döşdə və kürəkdə komedonlar, papulalar və irinciklərlə özünü göstərir.

Sinonimlər: Sızanaqlar

Akne ən çox rast gəlinən dəri xəstəliklərindən biridir. Adətən yeniyetməlik dövründə başlayır, lakin böyüklərdə, xüsusən qadınlarda da uzun müddət davam edə və ya ilk dəfə yarana bilər. Xəstəliyin əsasında tük follikulunun ağzının artıq dəri piyi və buynuzlaşmış hüceyrələrlə tıxanması durur; bu fonda Cutibacterium acnes bakteriyaları çoxalır və iltihab inkişaf edir.

Səbəblər və risk amilləri

hormonal təsirlər: piy vəzilərinin androgenlərə həssaslığı, cinsi yetişkənlik, menstrual tsikl boyu dəyişikliklər;
irsi meyillilik;
polikistoz yumurtalıq sindromu və hiperandrogeniyanın digər formaları;
komedogen kosmetika, dəriyə daimi sürtünmə və təzyiq (dəbilqə, maska, kəmər);
bəzi dərmanlar: sistem qlükokortikoidlər, anabolik steroidlər, litium preparatları;
səpgiləri sıxmaq vərdişi — bu, iltihabı gücləndirir və çapıq riskini artırır.

Simptomlar

İltihabsız elementlər açıq («qara nöqtələr») və qapalı («ağ nöqtələr») komedonlardır. İltihabi elementlər qırmızı papulalar, pustullar, ağır gedişdə isə ağrılı düyünlər və kistlərdir. Səpgilər üzdə, döş qəfəsində və kürəyin yuxarı hissəsində yerləşir. Sağaldıqdan sonra piqment ləkələri və çapıqlar (postakne) qala bilər.

Diaqnostika

Diaqnozu dermatoloq müayinə zamanı elementlərin növünə və ağırlıq dərəcəsinə görə qoyur. Hiperandrogeniya əlamətləri (nizamsız tsikl, artıq tüklənmə) olduqda hormonal müayinə və ginekoloq-endokrinoloq məsləhəti təyin olunur.

Müalicə

Müalicə sxemini həkim ağırlıq dərəcəsinə görə seçir. Yüngül formada yerli retinoidlər, benzoilperoksid, azelain turşusu, yerli antibiotiklər (bakterial rezistentliyin qarşısını almaq üçün yalnız kombinasiyada) istifadə olunur. Orta ağır gedişdə tetrasiklin qrupundan sistem antibiotiklər, qadınlarda hormonal terapiya əlavə edilir. Ağır düyünlü akne sistem izotretinoinlə həkimin ciddi nəzarəti altında müalicə olunur: preparat hamiləlikdə əks-göstərişlidir və müntəzəm analizlər tələb edir. Nəticə adətən 8–12 həftədən tez görünmür.

Profilaktika

Dərinin gündə iki dəfə yumşaq təmizlənməsi, komedogen olmayan kosmetika, səpgiləri sıxmamaq, retinoidlərlə müalicə zamanı günəşdən qorunmaq.

Nə vaxt təcili həkimə müraciət etməli

Ağrılı dərin düyünlər yarandıqda, səpgilər sürətlə yayıldıqda, qızdırma və oynaq ağrısı ilə müşayiət olunduqda, həmçinin çapıqlar qaldıqda dermatoloqa müraciəti gecikdirməyin: erkən müalicə dərinin geridönməz dəyişikliklərinin riskini azaldır.