Orqanizmin əzələlərin, orqanların, fermentlərin və anticisimlərin yenilənməsi üçün lazım olandan az zülal alması və ya mənimsəməsi ilə gedən vəziyyət.
Zülal çatışmazlığı orqanizmdə zülalın kifayət etməməsidir və əzələ kütləsinin itirilməsinə, immunitetin zəifləməsinə, ödemlərə və yaraların gec sağalmasına səbəb olur. Təcrid olunmuş zülal çatışmazlığı kalorilərin də çatmadığı zülal-enerji çatışmazlığından daha az rast gəlinir. Uşaqlarda ağır formalar — kvaşiorkor və marazm — əsasən aclıq olan regionlar üçün xarakterikdir, böyüklərdə isə zülal çatışmazlığı çox vaxt xroniki xəstəliklər fonunda inkişaf edir.
Səbəblər və risk amilləri
- kifayət qədər qidalanmamaq: yoxsulluq, yaşlı yaş, tənhalıq, çeynəmə və udma pozuntuları;
- balanssız sərt pəhrizlər, qidalanma pozuntuları;
- bağırsaq və mədəaltı vəzi xəstəliklərində pis sorulma;
- zülal itkisinin artması: proteinuriya ilə gedən böyrək xəstəlikləri, geniş yanıqlar, fistullar;
- tələbatın artması: ağır infeksiyalar, travmalar, əməliyyatlar, onkoloji xəstəliklər;
- zülal sintezinin pozulduğu qaraciyər sirrozu.
Simptomlar
- arıqlama və əzələ kütləsinin azalması, zəiflik;
- ayaqlarda, bəzən qarında ödemlər (albuminin azalması hesabına);
- quru, nazik dəri, kövrək dırnaqlar, tutqun və tökülən saçlar;
- tez-tez infeksiyalar, yaraların pis sağalması, yataq xəstələrində yataq yaraları;
- uşaqlarda boy və inkişafın ləngiməsi.
Diaqnostika
Qidalanma barədə sorğu, bədən çəkisinin dinamikası, müayinə və əzələ gücünün qiymətləndirilməsi əsas rol oynayır. Analizlərdən ümumi zülal, albumin, ümumi qan analizi, böyrək və qaraciyər funksiyasının göstəriciləri təyin olunur. Aşağı albumin təkcə qidalanmanı deyil, həm də iltihabı, qaraciyər və böyrək xəstəliklərini əks etdirir, ona görə də yalnız həkim tərəfindən kompleks şəkildə qiymətləndirilir.
Müalicə
Əsas xəstəlik müalicə olunur və qidalanma bərpa edilir: zülallı məhsulların (ət, balıq, yumurta, süd məhsulları, paxlalılar) payı artırılır, lazım olduqda ağızdan, zond vasitəsilə və ya venadaxili qidalanma üçün xüsusi müalicəvi qarışıqlardan istifadə edilir. Fərdi zülal tələbatını həkim və ya dietoloq hesablayır — böyrək və qaraciyər xəstəliklərində o, adi normadan fərqlənə bilər. Uzun aclıqdan sonra intensiv qidalanmaya kəskin başlamaq təhlükəlidir, buna görə nəzarət altında aparılır.
Profilaktika
Müntəzəm tam dəyərli qidalanma, yaşlılarda və xroniki xəstələrdə çəkiyə nəzarət, diş və udma problemlərinə vaxtında kömək.
Nə vaxt təcili həkimə müraciət etməli
Sürətlə artan ödemlər, təngnəfəslik, güclü zəiflik, çaşqınlıq, uşağın və ya yaşlı insanın yeməkdən imtina etməsi təcili konsultasiya tələb edir; vəziyyət kəskin pisləşərsə, təcili tibbi yardım (103) çağırın.
