Bədən çəkisinin boya görə normadan aşağı olduğu vəziyyət: böyüklərdə bədən kütləsi indeksi 18,5 kq/m²-dən az, uşaqlarda isə yaş normativlərindən aşağı.
Sinonimlər: Çəki çatışmazlığı, Arıqlıq
Bədən çəkisi çatışmazlığı boya nisbətən çox aşağı çəkidir. Böyüklərdə o, bədən kütləsi indeksi (BKİ) ilə qiymətləndirilir: 18,5 kq/m²-dən aşağı göstərici çəki çatışmazlığı sayılır. ÜST təsnifatına görə BKİ 17–18,49 yüngül, 16–16,99 orta, 16-dan az isə ağır dərəcəyə uyğundur. Uşaq və yeniyetmələrdə yaş və cinsə görə sentil cədvəllərindən istifadə olunur. Aşağı çəki sağlam insanın konstitusional xüsusiyyəti ola bilər, lakin çox vaxt xəstəliyi və ya yetərsiz qidalanmanı əks etdirir.
Səbəblər və risk amilləri
- kifayət qədər olmayan və ya balanssız qidalanma, yoxsulluq, yaşlıların təcrid olunması;
- qidalanma pozuntuları: nervoz anoreksiya, bulimiya;
- endokrin xəstəliklər: hipertireoz, 1-ci tip şəkərli diabet, böyrəküstü vəz çatışmazlığı;
- həzm xəstəlikləri: seliakiya, bağırsağın iltihabi xəstəlikləri, xroniki pankreatit;
- xroniki infeksiyalar (vərəm, HİV), onkoloji xəstəliklər, XOAX, ürək çatışmazlığı;
- depressiya, alkoqol və psixoaktiv maddələrdən sui-istifadə.
Simptomlar
Aşağı çəkidən başqa zəiflik, tez yorulma, üşümə, tez-tez soyuqdəymə, saç tökülməsi, qadınlarda aybaşının pozulması və ya dayanması, uşaqlarda boyun geri qalması mümkündür. Uzunmüddətli çəki çatışmazlığı osteoporoz, anemiya, sonsuzluq və əzələ kütləsinin itirilməsi (sarkopeniya) riskini artırır.
Diaqnostika
Həkim boyu və çəkini ölçür, çəkinin həmişə aşağı olub-olmadığını və ya azaldığını, qidalanmanı və ümumi vəziyyəti aydınlaşdırır. Altı ay ərzində bədən çəkisinin 5%-dən çoxunun qeyri-ixtiyari itirilməsi müayinə tələb edir. Göstərişə görə ümumi və biokimyəvi qan analizləri, TSH, qlükoza, seliakiya üzrə analizlər, bədən kompozisiyasının öyrənilməsi və instrumental üsullar təyin edilir.
Müalicə
Xəstəlik aşkar edilərsə, ilk növbədə o müalicə olunur. Çəki artırmaq üçün kifayət qədər kalorili və zülallı, tez-tez yemək qəbulu ilə rasion tərtib edilir; lazım olduqda xüsusi müalicəvi qarışıqlar əlavə olunur. Müqavimət tipli fiziki yük təkcə piy toxumasını deyil, əzələləri də bərpa etməyə kömək edir. Qidalanma pozuntularında psixiatr və ya psixoterapevtin köməyi vacibdir.
Profilaktika
Müntəzəm tam dəyərli qidalanma, yaşlılarda çəkiyə nəzarət, xroniki xəstəliklərin vaxtında müalicəsi.
Nə vaxt təcili həkimə müraciət etməli
Sürətli, izah olunmayan arıqlama, huşunu itirmə, güclü zəiflik, yeməkdən imtina, ürəkdöyünmə, yeniyetmədə çəki artımından vəsvəsəli qorxu ilə kəskin arıqlama. Huşun itməsi və ya çaşqınlıq zamanı təcili tibbi yardım (103) çağırın.
