Hypoxia

Hipoksiya toxuma və orqanların oksigenlə kifayət qədər təmin olunmaması və ya hüceyrələrin oksigendən istifadəsinin pozulmasıdır. Ən çox beyin və ürək üçün təhlükəlidir.

Sinonimlər: Oksigen aclığı

Hipoksiya, yaxud oksigen aclığı, hüceyrələrin normal işləmək üçün lazım olandan az oksigen aldığı vəziyyətdir. Beyin buna digər orqanlardan daha həssasdır: oksigen tam kəsildikdə geri dönməz zədələnmələr bir neçə dəqiqə ərzində başlayır. Hipoksiya kəskin (zəhərlənmə, tənəffüsün dayanması, qanitirmə zamanı) və xroniki (ağciyər, ürək xəstəlikləri, anemiya zamanı) ola bilər.

Səbəblər və növlər

Hipoksik (tənəffüs) hipoksiya: qanda oksigen azdır — ağciyər xəstəliklərində, tənəffüs yollarının tıxanmasında, yüksək dağlıqda. Bunun laborator əksi hipoksemiyadır.
Hemik hipoksiya: qan kifayət qədər oksigen daşıya bilmir — anemiya, dəm qazı zəhərlənməsi, metemoqlobinemiya zamanı.
Sirkulyator hipoksiya: qan axını pozulur — şok, ürək çatışmazlığı, damarların trombozu və ya spazmı zamanı.
Toxuma (histotoksik) hipoksiyası: hüceyrələr oksigeni mənimsəyə bilmir, məsələn, sianid zəhərlənməsində.

Simptomlar

Təngnəfəslik, ürəkdöyünmə, baş ağrısı, başgicəllənmə, halsızlıq, diqqətin və koordinasiyanın pozulması. Bəzən eyforiya yaranır və insan təhlükəni düzgün qiymətləndirmir. Vəziyyət ağırlaşdıqca dəri göyərir (dəm qazı zəhərlənməsində isə göyərmə olmaya bilər), huş dumanlanır, qıcolmalar, huşun itirilməsi, ürək ritminin pozulması baş verir.

Diaqnostika

Pulsoksimetrlə saturasiya, arterial qanın qazları, hemoqlobin səviyyəsi qiymətləndirilir, dəm qazından şübhə olduqda karboksihemoqlobin yoxlanılır (adi pulsoksimetr onu ayırd etmir). Laktat səviyyəsi şok zamanı toxuma hipoksiyasını qiymətləndirməyə kömək edir. Sonrakı müayinə ehtimal olunan səbəbdən asılıdır: ağciyər rentgenoqrafiyası, EKQ, exokardioqrafiya.

Müalicə

İlk növbədə səbəb aradan qaldırılır və oksigen çatdırılması bərpa edilir: tənəffüs yolları açılır, zərərçəkən tüstülü otaqdan çıxarılır, oksigen terapiyası, lazım olduqda ağciyər ventilyasiyası aparılır. Bundan əlavə, əsas xəstəlik müalicə olunur: ağır anemiyada qan köçürülür, şokda təzyiq sabitləşdirilir, zəhərlənmələrdə antidotlar tətbiq edilir. Taktikanı həkim müəyyən edir.

Nə vaxt təcili həkimə müraciət etməli

Qəfil güclü təngnəfəslik, dodaqların göyərməsi, huşun dumanlanması və ya itirilməsi, qıcolmalar olduqda, həmçinin eyni otaqda bir neçə nəfərdə eyni vaxtda baş ağrısı, ürəkbulanma və halsızlıq yaranarsa (bu, dəm qazı zəhərlənməsi ola bilər), təcili tibbi yardım (103) çağırın və insanları təmiz havaya çıxarın.