Immunotherapy

İmmun sistemə təsir edən — onun cavabını gücləndirən, zəiflədən və ya xəstəliklə mübarizəyə yönəldən müalicə üsulları.

İmmunoterapiya immun sistem vasitəsilə təsir göstərən bütün müalicə növlərini birləşdirən geniş anlayışdır. Bəzi hallarda məqsəd immunitetə şişi və ya infeksiyanı tanımağa və məhv etməyə kömək etmək, digərlərində isə əksinə, onu zərərsiz allergenə reaksiya verməməyə və ya öz toxumalarına hücum etməməyə «öyrətməkdir». Son onilliklərdə immunoterapiya tibbin ən sürətlə inkişaf edən istiqamətlərindən birinə çevrilib.

Göstərişlər və növləri

Allergen-spesifik immunoterapiya — allergik rinit, pollinoz, pərdəqanadlıların zəhərinə allergiya və bronxial astmanın bir qismində; allergenə tədricən tolerantlıq formalaşdırır.
Allergik xəstəliklərin bioloji terapiyası — ağır astma, xroniki övrə, atopik dermatit, polipoz rinosinusitdə IgE-yə, interleykin 4, 5, 13-ə qarşı monoklonal anticisimlər.
Şişlərin immunoterapiyası — T-limfositlərdən «əyləci götürən» immun cavabın nəzarət nöqtələrinin (PD-1, PD-L1, CTLA-4) inhibitorları; bəzi leykoz və limfomalarda CAR-T hüceyrə terapiyası; şişəleyhinə monoklonal anticisimlər. Melanoma, ağciyər xərçəngi, böyrək xərçəngi və bir çox digər şişlərdə tətbiq olunur.
Passiv immunizasiya — infeksiyaların profilaktikası və müalicəsi üçün immunoqlobulin preparatları və monoklonal anticisimlər.
Vaksinasiya — aktiv immunoprofilaktika, geniş mənada o da immunoterapiyaya aiddir.

Necə aparılır

Üsul metoddan asılıdır: ASİT-də dərialtı inyeksiyalar və ya dilaltı tabletlər, bir neçə həftəlik fasilə ilə bioloji preparatların dərialtı və ya venadaxili infuziyaları, CAR-T terapiyasında isə xəstənin öz hüceyrələrinin alınması və modifikasiyasının mürəkkəb proseduru. Müalicənin növünü, müddətini və nəzarət qaydasını profil mütəxəssisi — allerqoloq, onkoloq, hematoloq müəyyən edir.

Effektivlik və risklər

Onkoloji xəstələrin bir qismində immunoterapiya hətta gec mərhələlərdə xəstəliyə uzunmüddətli nəzarət təmin edir, lakin hamı ona cavab vermir və seçim üçün biomarkerlərdən istifadə olunur. Yan təsirlər təsir mexanizmi ilə bağlıdır: ASİT-də anafilaksiyaya qədər allergik reaksiyalar, nəzarət nöqtəsi inhibitorlarında bağırsağın, ağciyərlərin, qaraciyərin, qalxanabənzər vəzin, dərinin immun mənşəli iltihabı, CAR-T-də sitokin ifrazı sindromu və nevroloji toksiklik mümkündür. Effektivliyi sübut olunmamış «immunostimulyator» kimi reklam edilən preparatlar bu üsullar qrupuna aid deyil.

İmmunoterapiya fonunda tez-tez duru nəcis, təngnəfəslik və ya öskürək, sarılıq, yüksək hərarət, huşun qarışıqlığı yaranarsa, təcili olaraq müalicə edən həkimlə əlaqə saxlamaq lazımdır; nəfəs çətinliyi və ya kəskin halsızlıqda təcili tibbi yardım (103) çağırın.