Hədəf terapiya

Hədəf terapiya (ingiliscə target — hədəf) onkologiyanın elə bir istiqamətidir ki, preparat şişin asılı olduğu müəyyən zülalı və ya siqnal yolunu bloklayır: mutant ferment, böyümə faktoru reseptoru, genlərin birləşməsindən yaranan zülal. Bütün sürətlə bölünən hüceyrələri zədələyən klassik kimyaterapiyadan fərqli olaraq, hədəf preparatlar daha seçici təsir göstərir, lakin yalnız hədəf olduqda işləyir. Buna görə təyin etməzdən əvvəl demək olar ki, həmişə şişin molekulyar analizi lazımdır.

Göstərişlər

Hədəf terapiya şişdə «drayver» mutasiya və ya digər hədəf-marker tapıldıqda tətbiq olunur. Nümunələr: ağciyər xərçəngində EGFR mutasiyaları, ALK və ROS1 yenidənqurmaları; süd vəzisi və mədə xərçəngində HER2 hiperekspressiyası; melanoma və kolorektal xərçəngdə BRAF mutasiyaları; yumurtalıq, süd vəzisi, prostat və mədəaltı vəzi xərçəngində BRCA mutasiyaları və homoloji rekombinasiya çatışmazlığı (PARP inhibitorları); xroniki mieloleykozda BCR-ABL translokasiyası; QİSŞ-də KIT mutasiyaları. Hədəflər immunohistokimya, PZR, yeni nəsil sekvenləşdirmə ilə, o cümlədən maye biopsiyada axtarılır.

Necə aparılır / növləri

• Monoklonal anticisimlər — venadaxili və ya dərialtı yeridilir, hüceyrə səthindəki reseptorları (məsələn, HER2-də trastuzumab) və ya şişi qidalandıran damarları (bevasizumab) bloklayır.
• Anticisim — preparat konyuqatları — anticisim sitotoksik maddəni birbaşa şiş hüceyrəsinə çatdırır.
• Kiçik molekullar — adətən tabletlər, hüceyrənin içinə daxil olur: tirozinkinaza inhibitorları (osimertinib, imatinib), PARP inhibitorları, CDK4/6 inhibitorları.

Hədəf preparatlar təkbaşına və ya kimya-, hormonal və ya immunoterapiya ilə birlikdə tətbiq edilir. Tabletlərin qəbulu analizlərin və vizualizasiyanın müntəzəm nəzarəti altında aylarla və illərlə davam edir. Müalicəni yalnız onkoloq təyin edir və nəzarət edir.

Effektivlik və risklər

Uyğun hədəf olduqda hədəf terapiya çox vaxt yüksək cavab faizi verir və həyatı əhəmiyyətli dərəcədə uzadır, bəzi xroniki leykozları uzun illər nəzarətdə saxlamaq mümkün olur. Lakin şiş zamanla davamlılıq qazana bilər — onda onun molekulyar profili yenidən yoxlanılır. Yan təsirlər preparatdan asılıdır: səpgi və dırnaqların zədələnməsi, ishal, təzyiqin artması, qaraciyər funksiyasının pozulması, ödemlər, kardiotoksiklik (anti-HER2 preparatlarda), ağciyərlərin interstisial zədələnməsi. Müalicə zamanı təngnəfəslik, öskürək, güclü ishal və ya səpgi yaranarsa, dərhal müalicə edən həkimə bildirmək lazımdır. Bir çox tablet digər dərmanlarla və qreypfrut şirəsi ilə qarşılıqlı təsirə girir — onkoloqla razılaşdırmadan birləşdirmək olmaz.