Kalkulyoz xolesistit — öd axınını pozan daşların törətdiyi öd kisəsi iltihabıdır; kəskin və xroniki olur.
Sinonimlər: Daşlı xolesistit
Kalkulyoz (daşlı) xolesistit xolesistitin ən çox rast gəlinən forması və öd daşı xəstəliyinin əsas ağırlaşmasıdır. Daş öd kisəsinin boynunu və ya kisə axarını tutur, öd durğunlaşır, kisənin divarı gərilir, iltihablanır, ona infeksiya qoşulur. Kəskin xolesistit təxirəsalınmaz cərrahi vəziyyətdir; xroniki forma öd kolikasının təkrarlanan tutmaları və kisə divarının tədricən dəyişməsi ilə keçir.
Səbəblər və risk amilləri
- qadın cinsi, hamiləlik, estrogen qəbulu;
- 40 yaşdan yuxarı yaş;
- piylənmə, o cümlədən bariatrik əməliyyatlardan sonra sürətli arıqlama;
- şəkərli diabet, az hərəkətli həyat tərzi;
- irsi meyillilik.
Simptomlar
- sağ qabırğaaltı nahiyədə və ya epiqastriumda, çox vaxt sağ kürəyə və çiyinə yayılan ağrı, adətən yağlı qidadan sonra;
- kəskin xolesistitdə — bir neçə saatdan uzun davam edən sabit ağrı, qızdırma, ürəkbulanma, qusma;
- ağızda acılıq, köp;
- dərinin və skleraların saralması, tünd sidik — öd axarında daş (xoledoxolitiaz) əlaməti.
Diaqnostika
Əsas üsul qarın boşluğu orqanlarının ultrasəs müayinəsidir: daşları, kisə divarının qalınlaşmasını və ətrafda maye toplanmasını aşkar edir. Qan analizləri iltihabı göstərir; öd axını pozulduqda bilirubin, qələvi fosfataza və qaraciyər fermentləri, yanaşı pankreatitdə isə amilaza və lipaza yüksəlir. Axarlarda daş axtarmaq üçün MR-xolangioqrafiya və ya endoskopik ultrasəs müayinəsi aparılır.
Müalicə
Radikal müalicə xolesistektomiyadır, əsasən laparoskopik. Müasir tövsiyələrə görə kəskin xolesistitdə əməliyyatı erkən — xəstəxanaya yerləşdirmənin ilk günlərində aparmaq üstündür. Əməliyyat riski çox yüksək olan pasiyentlərdə kisənin dəriarxası drenajı edilir. Axarlardakı daşlar endoskopik yolla (ERXPQ) çıxarılır. Daşların dərmanla əridilməsi və parçalanması xolesistitdə az effektivdir və nadir tətbiq olunur. Antibiotikləri və ağrıkəsiciləri həkim təyin edir.
Profilaktika
Kəskin pəhrizlər olmadan normal çəkini saxlamaq, müntəzəm fiziki aktivlik, balanslı qidalanma daş əmələ gəlməsi riskini azaldır.
Nə vaxt təcili həkimə müraciət etməli
Sağ qabırğaaltı ağrı 4–6 saatdan çox keçmirsə, qızdırma, üşütmə, təkrar qusma, dərinin saralması və ya huşun qarışması ilə müşayiət olunursa, təcili tibbi yardım (103) çağırın. Tutma zamanı qarnı isitməyin və ödqovucu vasitələr qəbul etməyin.
Üst termin: Xolesistit
Əlaqəli terminlər
- Xolesistit
- Öd daşı xəstəliyi
- Xolesistektomiya
- Biliar kolika
- Xoledoxolitiaz
- Xolangit
- Biliar pankreatit
- Ultrasəs müayinəsi
