Lipidoqramma

Xolesterin və triqliseridlər qanda həll olmur və ölçüsünə və sıxlığına görə fərqlənən hissəciklər — lipoproteinlər tərkibində daşınır. Lipidoqramma müxtəlif fraksiyalarda nə qədər xolesterin olduğunu göstərir və ateroskleroz, miokard infarktı və işemik insult riskinin nə qədər yüksək olduğunu qiymətləndirməyə imkan verir. ESC və AHA tövsiyələrinə görə müalicənin əsas hədəfi ASLP xolesterinidir; əlavə olaraq qeyri-YSLP xolesterin, triqliseridlər, həyatda bir dəfə isə lipoprotein(a) nəzərə alınır.

Nə üçün təyin edilir

• Böyüklərə profilaktik məqsədlə, xüsusilə 40 yaşdan yuxarı kişilərə və 50 yaşdan yuxarı və ya menopauzadan sonrakı qadınlara, risk amilləri olduqda isə daha erkən.
• Arterial hipertenziya, şəkərli diabet, piylənmə, xroniki böyrək xəstəliyi, siqaret çəkmə, qohumlarda erkən ateroskleroz olduqda.
• Ailəvi hiperxolesterinemiyadan şübhə olduqda — o cümlədən belə ailələrdən olan uşaqlarda.
• Lipidləri azaldan müalicənin effektivliyinə və tolerantlığına nəzarət üçün, adətən başlanğıcdan və ya dəyişiklikdən 6–8 həftə sonra.

Hazırlıq

Müasir tövsiyələr lipidoqrammanın ac qarına olmadan verilməsinə icazə verir, lakin bir çox laboratoriya hələ də 9–12 saat ac qalmağı xahiş edir; triqliseridlər yüksək çıxarsa, analiz ciddi şəkildə ac qarına təkrarlanır. 1–2 gün əvvəl spirtli içkidən və bol yağlı yeməkdən çəkinin. Kəskin xəstəlik və ya əməliyyatdan sonrakı ilk həftələrdə analiz məlumatlı deyil.

Normalar

Böyüklər üçün təxminən:

• ümumi xolesterin — arzuolunan 5,0 mmol/l-dən az;
• ASLP — hədəf riskdən asılıdır: aşağı riskdə 3,0 mmol/l-dən, orta riskdə 2,6-dan, yüksək riskdə 1,8-dən, çox yüksək riskdə 1,4 mmol/l-dən az;
• YSLP — kişilərdə 1,0 mmol/l-dən, qadınlarda 1,2 mmol/l-dən çox;
• triqliseridlər — 1,7 mmol/l-dən az.

İstinad dəyərləri laboratoriyadan, cinsdən və yaşdan asılıdır; fərdi hədəfi həkim risk şkalalarına əsasən müəyyən edir.

Kənarlaşmaların səbəbləri

Aterogen fraksiyaların artması: doymuş yağlarla zəngin qidalanma, piylənmə, az hərəkətlilik, irsi dislipidemiyalar, şəkərli diabet, hipotireoz, nefrotik sindrom, xolestaz, bəzi dərmanların qəbulu. ASLP-nin 4,9 mmol/l-dən yuxarı olması ailəvi hiperxolesterinemiyanı istisna etmək üçün səbəbdir. Çox yüksək triqliseridlər (10 mmol/l-dən yuxarı) kəskin pankreatit təhlükəsi yaradır.

Aşağı göstəricilər hipertireoz, ağır qaraciyər xəstəlikləri, arıqlama və malabsorbsiya zamanı olur. Statinlər və digər dərmanlar daxil olmaqla korreksiyanı həkim təyin edir.