Qan yağlarının (lipidlərin) — xolesterin və triqliseridlərin səviyyəsinin və nisbətinin pozulması; ateroskleroz və ürək-damar xəstəlikləri riskini artırır.
Sinonimlər: Hiperlipidemiya, Lipid mübadiləsinin pozulması
Dislipidemiya — lipid mübadiləsi pozğunluqlarının ümumi adıdır: ASLP xolesterininin, triqliseridlərin, lipoprotein(a)-nın artması və ya “yaxşı” YSLP xolesterininin azalması, həmçinin onların birləşmələri. Bu, ateroskleroz, ürəyin işemik xəstəliyi, insult və periferik arteriyaların xəstəliyinin dəyişdirilə bilən əsas risk amillərindən biridir. Çox yüksək triqliseridlər, bundan əlavə, kəskin pankreatit baxımından təhlükəlidir.
Səbəblər və risk amilləri
- Birincili (genetik): ailəvi hiperxolesterinemiya, ailəvi kombinə olunmuş hiperlipidemiya, yüksək lipoprotein(a).
- İkincili: piylənmə, 2-ci tip şəkərli diabet və insulinə rezistentlik, hipotireoz, xroniki böyrək xəstəliyi, nefrotik sindrom, qaraciyər xəstəlikləri, spirtli içki, bəzi dərmanlar.
- Həyat tərzi: doymuş yağlar, şəkər və təmizlənmiş karbohidratlarla zəngin qidalanma, az hərəkətlilik, siqaret.
Simptomlar
Bir qayda olaraq heç bir hiss olmur — pozğunluq yalnız analizlə aşkar edilir. İrsi formalarda ksantomalar və ksantelazmalar, çox yüksək triqliseridlərdə pankreatit səbəbindən qarında ağrı tutmaları mümkündür.
Diaqnostika
Əsas analiz lipidoqrammadır (ümumi xolesterin, ASLP, YSLP, triqliseridlər, qeyri-YSLP xolesterin), lazım olduqda apolipoprotein B və lipoprotein(a). Həkim ümumi ürək-damar riskini (yaş, təzyiq, siqaret, diabet nəzərə alınmaqla şkalalar üzrə) qiymətləndirir, ikincili səbəbləri (qlükoza, TSH, böyrək və qaraciyər funksiyası) axtarır. Riski dəqiqləşdirmək üçün bəzən yuxu arteriyalarının USM-i və ya koronar arteriyaların kalsium indeksi istifadə olunur.
Müalicə
Müalicənin məqsədi ASLP-nin hədəf səviyyəsinə çatmaqdır; risk nə qədər yüksəkdirsə, hədəf bir o qədər aşağıdır. Əsas yer Aralıq dənizi tipli qidalanmaya, çəkinin azaldılmasına, fəallığa, siqaretdən imtinaya və spirtli içkinin məhdudlaşdırılmasına verilir. Effekt kifayət etmədikdə və ya risk yüksək olduqda həkim statinlər, lazım olduqda ezetimib, PCSK9 inhibitorları; yüksək triqliseridlərdə fibratlar və ya dərman formasında omeqa-3 preparatları təyin edir. Müalicə adətən ömürlükdür və təkrar analizlərlə nəzarət olunur.
Profilaktika
Böyüklərdə, ailə anamnezi olduqda isə uşaqlarda da lipidoqrammanın yoxlanılması; sağlam qidalanma və fəal həyat tərzi.
Nə vaxt təcili həkimə müraciət etməli
Döş sümüyü arxasında 5 dəqiqədən uzun sıxıcı ağrı, bədənin bir tərəfində qəfil zəiflik, nitq pozğunluğu, həmçinin qusma ilə müşayiət olunan qarında güclü qurşaqvari ağrı olduqda təcili tibbi yardım (103) çağırın.
Əlaqəli terminlər
- Hiperxolesterinemiya
- Hipertriqliseridemiya
- Aterogen dislipidemiya
- Lipidoqramma
- Ateroskleroz
- Metabolik sindrom
- Ailəvi hiperxolesterinemiya
- Lipoprotein(a)
