Lipoprotein(a)

Lipoprotein(a), yaxud Lp(a), ASLP-yə bənzər hissəcikdən və ona birləşmiş iri zülaldan — apolipoprotein(a)-dan ibarətdir. Belə hissəcik eyni zamanda xolesterinin arteriya divarında çökməsinə kömək edir, iltihabı və tromb əmələgəlmə meylini gücləndirir. Lp(a) səviyyəsi təxminən 80–90% genlərlə müəyyən edilir, həyat boyu az dəyişir və qidalanmadan, fiziki aktivlikdən demək olar ki, asılı deyil. Yüksək Lp(a) ASLP normal olduqda belə ürəyin işemik xəstəliyinin, infarktın, işemik insultun və aortal qapağın kalsinozlu stenozunun daha erkən inkişafı ilə əlaqəlidir.

Nə üçün təyin edilir

• Avropa tövsiyələri (ESC, EAS) çox yüksək irsi riski olan insanları aşkar etmək üçün hər bir böyüyə Lp(a)-nı həyatda ən azı bir dəfə təyin etməyi məsləhət görür.
• Pasiyentin özündə və ya yaxın qohumlarında erkən infarkt və ya insult olduqda (kişilərdə 55, qadınlarda 65 yaşa qədər).
• Ailəvi hiperxolesterinemiyada və ASLP yaxşı nəzarətdə olduğu halda aterosklerozun irəliləməsində.
• Ürək-damar riski sərhəd səviyyədə olduqda, müalicə qərarını dəqiqləşdirmək üçün.
• Səbəbi aydın olmayan aortal qapaq stenozunda.

Hazırlıq

Xüsusi hazırlıq tələb olunmur, yemək nəticəyə az təsir edir, lakin adətən venadan qan səhər lipidoqramma ilə birlikdə verilir. Kəskin iltihab zamanı səviyyə müvəqqəti arta bilər, ona görə analizi kəskinləşmədən kənar vermək daha yaxşıdır.

Normalar

Təxminən arzuolunan səviyyə 30 mq/dl-dən az (təqribən 75 nmol/l-dən az) hesab edilir. 50 mq/dl-dən (105–125 nmol/l-dən) yuxarı dəyərlər riskin nəzərəçarpacaq artması ilə, 180 mq/dl-dən (təxminən 430 nmol/l) yuxarı dəyərlər isə ailəvi hiperxolesterinemiya ilə müqayisə oluna bilən risklə əlaqələndirilir. Hissəciklərin ölçüsü müxtəlif olduğundan mq/dl-in nmol/l-ə çevrilməsi təxminidir; eyni laboratoriyanın nəticələrini müqayisə etmək daha yaxşıdır. Hədlər metoddan və laboratoriyadan asılıdır.

Kənarlaşmaların səbəbləri

Yüksəlmənin əsas səbəbi irsiyyətdir. Əlavə olaraq Lp(a) xroniki böyrək xəstəliyi, nefrotik sindrom, hipotireoz zamanı və menopauzadan sonra artır. Azalma ağır qaraciyər xəstəliklərində rast gəlinir.

Lp(a)-nı azaldan və hadisələrin riskini sübut olunmuş şəkildə aşağı salan spesifik dərman geniş praktikada hələ yoxdur — belə preparatlar klinik tədqiqatlarda öyrənilir. Buna görə yüksək Lp(a) olduqda həkim digər amillərə nəzarəti gücləndirir: ASLP (statinlər, ezetimib, PCSK9 inhibitorları), arterial təzyiq, çəki, siqaretdən imtina; ayrı-ayrı hallarda lipoprotein aferezi tətbiq edilir. Birinci dərəcəli qohumların da Lp(a)-nı yoxlatması məsləhətdir.