Kişi hipoqonadizmi — xayaların kifayət qədər testosteron və/və ya spermatozoid istehsal etmədiyi, xarakterik simptomlarla müşayiət olunan klinik sindromdur.
Sinonimlər: Testosteron çatışmazlığı, Andropauza
Diaqnoz üçün bir aşağı analiz kifayət deyil: hipoqonadizm tipik şikayətlər və təkrar təsdiqlənmiş davamlı aşağı testosteron birlikdə olduqda qoyulur. Hormonun səviyyəsi yaşla tədricən azalır, lakin ağır çatışmazlıq qocalmanın normal əlaməti deyil; bu, çox vaxt piylənmə, diabet və digər xəstəliklərlə bağlı vəziyyətdir.
Səbəblər və risk amilləri
- Birincili (xayaların zədələnməsi): Klaynfelter sindromu, kriptorxizm, orxit, travma, kimyəvi və şüa terapiyası. Bu zaman LH və FSH yüksək olur.
- İkincili (hipofiz və hipotalamus tərəfindən tənzimlənmənin pozulması): hipofiz şişləri, hiperprolaktinemiya, Kalman sindromu, opioidlərin, qlükokortikoidlərin və anabolik steroidlərin qəbulu. Aşağı testosteron fonunda LH və FSH azalmış və ya «normal» olur.
- Funksional: piylənmə, 2-ci tip şəkərli diabet, yuxu apnoesi, xroniki xəstəliklər, alkoqol, ağır stress.
Simptomlar
Ən spesifik əlamətlər cinsi istəyin azalması, səhər ereksiyalarının zəifləməsi, erektil disfunksiyadır. Bundan əlavə, yorğunluq, əzələ kütləsinin və gücünün azalması, qarında piyin artması, əhvalın pisləşməsi, bədəndə tüklənmənin azalması, ginekomastiya, osteoporoz, sonsuzluq ola bilər. Yeniyetmələrdə cinsi yetişkənlik gecikir.
Diaqnostika
Ümumi testosteron səhər acqarına (təxminən saat 11-ə qədər) ən azı iki dəfə müəyyən edilir. Simptomlarla yanaşı təxminən 12 nmol/l-dən aşağı səviyyə əsas götürülür; sərhəd göstəricilərində cinsi hormonları bağlayan qlobulin və sərbəst testosteronun hesablanması faydalıdır. Sonra LH, FSH, prolaktin, hemoqlobin və hematokrit, PSA, lazım gəldikdə hipofizin MRT-si, kariotip, densitometriya yoxlanılır.
Müalicə
Funksional formada ilk addım çəkinin azaldılması, fiziki fəallıq, diabetin kompensasiyası, yuxu apnoesinin müalicəsidir — çox vaxt bu, hormonun bərpası üçün kifayət edir. Testosteronla əvəzedici terapiya (gellər, inyeksiyalar) təsdiqlənmiş çatışmazlıq və simptomlar olduqda həkim tərəfindən təyin edilir. O, prostat və süd vəzisi xərçəngi, yüksək hematokrit, kompensasiya olunmamış ürək çatışmazlığı zamanı əks-göstərişdir. Uşaq planlaşdıran kişilərə testosteron təyin edilmir, çünki o, spermatogenezi boğur: əvəzində qonadotropinlər və ya digər preparatlar tətbiq olunur. Müalicə fonunda hematokrit, PSA və hormon səviyyəsi müntəzəm yoxlanılır.
Nə vaxt təcili həkimə müraciət etməli
Testosteron terapiyası fonunda təngnəfəslik, bir ayaqda ağrı və ödem, 5 dəqiqədən uzun davam edən döş ağrısı, əldə və ya ayaqda qəfil zəiflik, üz asimmetriyası və ya nitq pozuntusu yaranarsa, təcili tibbi yardım (103) çağırın. Görmə pozuntusu ilə müşayiət olunan şiddətli baş ağrısı da (hipofiz şişi ola bilər) həkimə müraciət üçün səbəbdir.
Üst termin: Hipoqonadizm
Əlaqəli terminlər
- Testosteron
- Sərbəst testosteron
- Cinsi hormonları bağlayan qlobulin
- Lüteinləşdirici hormon
- Libidonun azalması
- Erektil disfunksiya
- Klaynfelter sindromu
- Piylənmə
