Testosteron və estradiolu bağlayan və onların aktiv, sərbəst fraksiyasının payını tənzimləyən qan zülalı.
Sinonimlər: SHBG
Cinsi hormonları bağlayan qlobulin (SHBG) qaraciyərdə hasil olunan nəqliyyat zülalıdır. O, testosteron, dihidrotestosteron və estradiolu möhkəm bağlayır. SHBG ilə bağlanmış hormon qeyri-aktivdir, buna görə cinsi hormonların hansı hissəsinin toxumalara həqiqətən təsir etdiyi bu zülalın miqdarından asılıdır. SHBG səviyyəsi insulinin, qalxanabənzər vəz hormonlarının, estrogen və androgenlərin təsiri ilə dəyişir.
Nə üçün təyin edilir
- kişilərdə hipoqonadizmə şübhə zamanı, xüsusən ümumi testosteron sərhəd həddə olduqda sərbəst testosteronu və sərbəst androgen indeksini hesablamaq üçün;
- hirsutizmi, aknesi, tsikl pozuntuları, polikistoz yumurtalıq sindromu olan qadınların müayinəsində;
- insulinrezistentlik və metabolik pozuntuların dolayı markeri kimi;
- hormonal terapiyanın və oral kontraseptivlərin təsirini qiymətləndirərkən.
Hazırlıq
Qan səhər acqarına, adətən ümumi testosteronla birlikdə verilir. Reproduktiv yaşda olan qadınlara analiz daha çox tsiklin erkən follikulyar fazasında təyin olunur. Əvvəlki gün intensiv məşqlər və alkoqol istisna edilir. Kontraseptivlərin, hormonların, epilepsiya əleyhinə preparatların və levotiroksinin qəbulu barədə həkimə məlumat vermək lazımdır.
Normalar
İstinad intervalları üsuldan, laboratoriyadan, cinsdən və yaşdan çox asılıdır. Təxminən böyük yaşlı kişilərdə — 10–60 nmol/l (yaşla səviyyə artır), hamilə olmayan qadınlarda — 20–120 nmol/l. Hamiləlikdə və estrogenli kontraseptivlərin qəbulu zamanı qiymətlər xeyli yüksək olur.
Kənarlaşmaların səbəbləri
Yüksəlmə: hipertireoz, hamiləlik, estrogenlərin və oral kontraseptivlərin qəbulu, qaraciyər sirrozu və hepatitlər, çəki çatışmazlığı, nervoz anoreksiya, kişilərdə yaşlı yaş, bəzi qıcolma əleyhinə preparatlar. SHBG yüksək olduqda ümumi testosteron normal olsa belə, sərbəst testosteron çatışmaya bilər.
Azalma: piylənmə, insulinrezistentlik, 2-ci tip şəkərli diabet, polikistoz yumurtalıq sindromu, hipotireoz, metabolik mənşəli qaraciyər piylənməsi, nefrotik sindrom, akromeqaliya, androgenlərin, anabolik steroidlərin və qlükokortikoidlərin qəbulu. Aşağı SHBG sərbəst androgenlərin payını artırır və şəkərli diabetin daha yüksək riski ilə əlaqəlidir.
Əlaqəli terminlər
- Testosteron
- Sərbəst testosteron
- Estradiol
- Hiperandrogeniya
- Polikistoz yumurtalıq sindromu
- Hipoqonadizm
- İnsulinrezistentlik
- Hipertireoz
