Dolayı bilirubin eritrositlərin parçalanması zamanı yaranan, hələ qaraciyərdə işlənməmiş qeyri-konyuqasiya olunmuş fraksiyadır; hemoliz və Jilber sindromunda artır.
Sinonimlər: Qeyri-konyuqasiya olunmuş bilirubin, Sərbəst bilirubin
Dolayı (sərbəst, qeyri-konyuqasiya olunmuş) bilirubin dalaqda və sümük iliyində dağılmış eritrositlərin hemoqlobinindən əmələ gəlir. O, suda həll olmur, ona görə qanda albuminlə birləşmiş halda daşınır və sidiklə xaric olmur. Qaraciyərdə UDF-qlükuroniltransferaza fermenti onu düz bilirubinə çevirir. Laboratoriya adətən ümumi və düz bilirubini ölçür, dolayı bilirubin isə onların fərqi kimi hesablanır.
Nə üçün təyin edilir
- sarılığın və ya yüksək ümumi bilirubinin səbəbini aydınlaşdırmaq üçün;
- hemolitik anemiyaya şübhə olduqda;
- Jilber sindromuna şübhə olduqda;
- yenidoğulmuşların sarılığına, o cümlədən ana və uşağın qan uyğunsuzluğu zamanı nəzarət üçün.
Hazırlıq
Analiz səhər acqarına, 8–12 saat yeməkdən sonra verilir, lakin uzun aclıq olmadan: bir sutkadan çox ac qaldıqda dolayı bilirubin arta bilər. Bir gün əvvəl alkoqol və yağlı qida qəbul etmək olmaz. Bəzi dərmanlar nəticəyə təsir edir — onlar barədə həkimə deyin.
Normalar
Böyüklərdə dolayı bilirubin təxminən 16,5–19 mkmol/l-ə qədər, yəni ümumi bilirubinin təqribən 75%-ni təşkil edir. Yenidoğulmuşlarda normalar xeyli yüksəkdir və saatlarla yaşdan və hestasiya müddətindən asılıdır. Dəqiq istinad dəyərləri laboratoriyadan, cinsdən və yaşdan asılıdır — blankda göstərilənlərə əsaslanın.
Kənarlaşmaların səbəbləri
Dolayı bilirubinin üstünlük təşkil edən artımı aşağıdakı hallarda olur:
- Jilber sindromu — tez-tez rast gəlinən xoşxassəli irsi xüsusiyyət; bilirubin aclıq, stress, xəstəlik zamanı artır, digər qaraciyər sınaqları normadadır;
- hemolitik anemiyalar (irsi, autoimmun, Q6FD çatışmazlığı, oraqvari hüceyrəli anemiya, talassemiya) — bu zaman retikulositlər və LDH da artır, haptoqlobin azalır;
- yenidoğulmuşların fizioloji və hemolitik sarılığı;
- geniş hematomalar, qeyri-effektiv qanyaratma;
- bəzi dərmanların qəbulu, nadir irsi sindromlar (Kriqler-Nayyar).
Qaraciyərin özü zədələndikdə adətən hər iki fraksiya artır. Yenidoğulmuşlarda çox yüksək dolayı bilirubin beyin üçün təhlükəlidir, ona görə körpədə sarılıq pediatr tərəfindən qiymətləndirilməlidir. Nəticəni həkim şərh edir.
Üst termin: Bilirubin
