Nefropatiya — böyrəklərin istənilən mənşəli (diabetik, hipertonik, toksik və s.) zədələnməsinin ümumi adıdır və onların funksiyasının pozulmasına səbəb olur.
Nefropatiya konkret mexanizmi göstərmədən böyrəklərin zədələnməsini bildirən geniş termindir. Praktikada ona demək olar ki, həmişə dəqiqləşdirici söz əlavə olunur: diabetik, hipertonik, IgA-, kontrastla əlaqəli, podaqrik, dərman nefropatiyası, hamiləlik nefropatiyası. Bu vəziyyətlərin ortaq cəhəti böyrəklərin qanı süzmək və zülalı saxlamaq qabiliyyətinin tədricən və ya kəskin itirilməsidir.
Səbəblər və risk amilləri
- Şəkərli diabet (1-ci və 2-ci tip) — dünyada xroniki böyrək xəstəliyinin başlıca səbəblərindən biri;
- arterial hipertenziya və böyrək damarlarının aterosklerozu;
- immun xəstəliklər (IgA-nefropatiya, membranoz nefropatiya);
- dərmanların (QSİƏV-in uzunmüddətli qəbulu, bəzi antibiotiklər, litium preparatları) və rentgenokontrast maddələrin toksik təsiri;
- sidik turşusunun yüksək səviyyəsi, mieloma xəstəliyi, amiloidoz;
- siqaret çəkmə, piylənmə, yaşlı yaş, irsiyyət.
Simptomlar
Erkən mərhələlərdə adətən şikayət olmur. İlk əlamət çox vaxt albuminuriyadır — sidikdə zülalın peyda olması, bu yalnız analizlə aşkar edilir. Sonra ödemlər, təzyiqin yüksəlməsi, köpüklü sidik, nikturiya (gecələr tez-tez sidiyə getmə) qoşulur. Funksiya xeyli itdikdə zəiflik, ürəkbulanma, dəri qaşınması, anemiya yaranır.
Diaqnostika
Diabet və hipertoniyası olan şəxslərə hər il səhər sidiyində albumin-kreatinin nisbətini və qanda kreatinini YFS hesablanması ilə təyin etmək tövsiyə olunur. Əlavə olaraq ümumi sidik analizi, böyrəklərin ultrasəs müayinəsi, səbəb aydın olmadıqda immunoloji testlər və böyrək biopsiyası aparılır.
Müalicə
Əsas məqsəd proqressivləşməni ləngitməkdir. Bunun üçün qlükoza və arterial təzyiq nəzarətdə saxlanılır, AÇF inhibitorları və ya angiotenzin reseptor blokatorları, diabet və XBX-də SGLT2 inhibitorları, göstəriş olduqda finerenon tətbiq edilir. Nefrotoksik preparatlar dayandırılır, qidalanma düzəldilir (az duz, mülayim miqdarda zülal). Konkret sxemi həkim müəyyən edir.
Profilaktika
Şəkər və təzyiqə nəzarət, siqaretdən imtina, QSİƏV qrupundan olan ağrıkəsicilərlə ehtiyatlı davranmaq və risk qrupundakı şəxslərdə müntəzəm sidik analizləri.
Nə vaxt təcili həkimə müraciət etməli
- sidiyin miqdarının kəskin azalması;
- sürətlə artan ödemlər, uzanıqlı vəziyyətdə təngnəfəslik;
- güclü zəiflik, qusma, şüur qarışıqlığı — təcili tibbi yardım (103) çağırın.
Əlaqəli terminlər
- Diabetik nefropatiya
- Xroniki böyrək xəstəliyi
- Arterial hipertenziya
- Mikroalbuminuriya
- Proteinuriya
- Yumaqcıq filtrasiyası sürəti
- Nefroskleroz
- İnterstisial nefrit
