Şəkərli diabetdə böyrəklərin zədələnməsi: uzun müddət yüksək şəkər yumaqcıqları zədələyir, sidikdə albumin yaranır və böyrək funksiyası tədricən azalır.
Sinonimlər: Diabetik böyrək xəstəliyi
Diabetik nefropatiya (diabetik böyrək xəstəliyi) 1-ci və 2-ci tip şəkərli diabeti olan insanların bir hissəsində inkişaf edən xroniki böyrək zədələnməsidir. Qlükozanın artıqlığı, yumaqcıqların daxilində təzyiqin yüksəlməsi və iltihab böyrəyin filtrasiya strukturlarını tədricən zədələyir. Adətən ilk əlamət sidikdə albuminin yaranmasıdır, sonra isə yumaqcıq filtrasiyası sürəti azalır. Bu, bütün dünyada terminal böyrək çatışmazlığının və dializə ehtiyacın əsas səbəblərindən biridir. Vaxtında başlanan müalicə prosesi xeyli ləngidə bilər.
Səbəblər və risk amilləri
- qlikemiyaya uzun müddət zəif nəzarət (yüksək qlikozilləşmiş hemoqlobin);
- arterial hipertenziya;
- diabetin uzun müddət davam etməsi;
- siqaret çəkmə, piylənmə, lipid mübadiləsinin pozulması;
- irsi meyillilik, diabetik retinopatiyanın olması.
Simptomlar
Xəstəlik uzun illər simptomsuz keçir və yalnız analizlərlə aşkarlanır. Gec mərhələlərdə ayaqlarda və üzdə ödem, köpüklü sidik, çətin aşağı düşən yüksək təzyiq, zəiflik, anemiya, ürəkbulanma, dəridə qaşınma yaranır. Çox vaxt eyni zamanda tor qişanın zədələnməsi də aşkar edilir.
Diaqnostika
2-ci tip diabetdə diaqnoz qoyulduğu andan hər il, 1-ci tip diabetdə isə xəstəliyin başlanğıcından 5 il sonra sidikdə albumin-kreatinin nisbəti və qanda kreatinin təyin edilir, YFS hesablanır. Davamlı albuminuriya və/və ya YFS-in ən azı 3 ay ərzində 60 ml/dəq/1,73 m²-dən aşağı olması diaqnoz üçün əsasdır. Mənzərə qeyri-tipikdirsə (funksiyanın sürətlə azalması, sidikdə qan, retinopatiyanın olmaması), digər böyrək xəstəlikləri axtarılır, bəzən biopsiya aparılır.
Müalicə
Əsas məqsəd şəkərə, təzyiqə və lipidlərə nəzarət, siqaretdən imtinadır. Böyrəkləri qorumaq üçün AÇF inhibitorları və ya angiotenzin reseptor blokatorları, SGLT2 inhibitorları (qliflozinlər), 2-ci tip diabetdə göstəriş olduqda finerenon və QLP-1 reseptor aqonistləri təyin edilir. Duzu məhdudlaşdırmaq və nefrotoksik dərmanlardan, o cümlədən QSİƏP-lərin nəzarətsiz qəbulundan çəkinmək vacibdir. Terminal mərhələdə dializ və ya böyrək transplantasiyası aparılır. Dərmanları həkim seçir.
Nə vaxt təcili həkimə müraciət etməli
Sidiyin miqdarı kəskin azaldıqda, ödemlər sürətlə artdıqda, təngnəfəslik, güclü zəiflik, şüur qarışıqlığı və ya ürək döyüntüsündə fasilələr yarandıqda təcili müraciət edin. Ağır təngnəfəslik, huşun itirilməsi və ya qıcolmalar olduqda təcili tibbi yardım (103) çağırın.
Üst termin: Nefropatiya
Əlaqəli terminlər
- Şəkərli diabet
- Albumin-kreatinin nisbəti
- Albuminuriya
- Xroniki böyrək xəstəliyi
- Yumaqcıq filtrasiyası sürəti
- Diabetik retinopatiya
- Arterial hipertenziya
- Hemodializ
