Qan təchizatının pozulması səbəbindən sümük toxuması sahəsinin infeksiyasız məhv olması. Ən çox bud sümüyünün başını zədələyir.
Sinonimlər: Aseptik nekroz, Avaskulyar nekroz
Osteonekroz (aseptik, avaskulyar nekroz) sümüyün bir hissəsinə kifayət qədər qan çatmadıqda inkişaf edir. Qidalanmadan məhrum qalan sümük hüceyrələri ölür, sümük sahəsi möhkəmliyini itirir və yük altında çökərək oynaq səthini dağıda bilər. Ən tipik yerləşmə bud sümüyünün başıdır; daha nadir hallarda bazu sümüyünün başı, diz oynağında bud kondilləri, aşıq sümüyü, bilək sümükləri zədələnir. Proses çox vaxt ikitərəfli olur.
Səbəblər və risk amilləri
- travma: qidalandırıcı damarların zədələnməsi ilə bud sümüyü boynunun sınığı, bud və ya çiyin çıxığı;
- qlükokortikoidlərin uzunmüddətli və ya yüksək dozada qəbulu — ən çox rast gəlinən qeyri-travmatik səbəblərdən biri;
- spirtli içkilərdən sui-istifadə;
- oraqvari hüceyrəli anemiya və digər qan xəstəlikləri, trombofiliyalar;
- sistem qırmızı qurdeşənəyi, orqan transplantasiyası, şüa və kimyaterapiya;
- dalğıclarda kesson xəstəliyi, Qoşe xəstəliyi;
- çənə sümüklərində — osteoporoz və metastazların müalicəsində işlədilən bəzi preparatların (bisfosfonatlar, denosumab) stomatoloji müdaxilələrlə birlikdə qəbulu.
Simptomlar
Erkən mərhələlərdə şikayət olmaya bilər. Sonra qasıqda, sağrıda və ya budda (bud-çanaq oynağı zədələndikdə) ağrı yaranır, əvvəlcə yük zamanı, sonralar sakitlikdə də. Hərəkətlər, xüsusən budun daxilə fırlanması tədricən məhdudlaşır, axsaqlıq əmələ gəlir. Başın çökməsi zamanı ikincili artroz sürətlə inkişaf edir.
Diaqnostika
Xəstəliyin başlanğıcında rentgenoqrafiya normal ola bilər. Erkən mərhələlərin aşkarlanması üçün ən həssas üsul MRT-dir, o, ocağın ölçüsünü də qiymətləndirməyə imkan verir. Mərhələ rentgenoloji və MRT əlamətlərinə görə müəyyən edilir; adətən ikinci oynaq da müayinə olunur.
Müalicə
Taktika mərhələdən və ocağın ölçüsündən asılıdır. Erkən mərhələlərdə səbəbin aradan qaldırılması (mümkün olduqda müalicə edən həkimlə birlikdə qlükokortikoid terapiyasının nəzərdən keçirilməsi, spirtdən imtina), oynağın qoltuqağaqlarla yükdən azad edilməsi, ağrıkəsicilər vacibdir. Öz oynağını saxlamaq üçün ocağın dekompressiyası (sümüyün deşilməsi, bəzən sümük transplantatı və ya hüceyrə materialının yeridilməsi ilə), korreksiyaedici osteotomiyalar tətbiq olunur. Başın çökməsi və artroz inkişaf etdikdə ən effektiv üsul oynağın endoprotezləşdirilməsi olaraq qalır.
Nə vaxt təcili həkimə müraciət etməli
Qlükokortikoid qəbulu fonunda, bud travmasından sonra və ya spirtli içkilərdən sui-istifadə zamanı qasıqda və ya budda davamlı ağrı yaranıbsa, ortopedə müraciət edin. Ağrının qəfil güclənməsi və ayağa dayana bilməmək təcili müayinə tələb edir.
