Parez — əzələ gücünün qismən itməsi: hərəkətlər saxlanılır, lakin zəifləyir; iradi hərəkətlərin tam itməsi iflic (pleqiya) adlanır.
Parez sadəcə yorğunluq deyil, hərəki yolun — baş beyin qabığından onurğa beyni və periferik sinir vasitəsilə əzələnin özünə qədər — zədələnməsi nəticəsində müəyyən əzələlərin gücünün obyektiv azalmasıdır. Yayılmasına görə monoparez (bir ətraf), hemiparez (bir tərəfdə qol və ayaq), paraparez (hər iki ayaq) və tetraparez (dörd ətrafın hamısı) ayırd edilir. Mərkəzi parez — əzələ tonusunun və reflekslərin artması (spastiklik) ilə — və periferik parez fərqləndirilir; ikincidə əzələlər süstdür, reflekslər zəifləyib, zamanla atrofiya inkişaf edir.
Mümkün səbəblər
- Baş beyin: insult, kəllə-beyin travması, şiş, dağınıq skleroz, uşaq serebral iflici.
- Onurğa beyni: travma, yırtıq və ya şişlə sıxılma, mielit.
- Köklər və sinirlər: radikulopatiya, neyropatiyalar, Giyen-Barre sindromu, diabetik neyropatiya.
- Sinir-əzələ ötürülməsi və əzələlər: miasteniya, miopatiyalar, kaliumun ağır pozuntuları.
- Yan amiotrofik skleroz və hərəki neyronların digər xəstəlikləri.
Hansı əlamətlərlə müşayiət olunur
Zədələnmə səviyyəsindən asılı olaraq parez keyimə, nitq və udma pozğunluğu, üz asimmetriyası, spastiklik və ya əksinə, əzələlərin süstlüyü və arıqlaması, səyrimələr, çanaq orqanlarının funksiyasının pozulması ilə birləşir. Miasteniya üçün zəifliyin axşama doğru və yükdən sonra artması xarakterikdir.
Diaqnostika
Nevroloq əzələ gücünü 5 ballıq şkala ilə, tonusu, refleksləri, hissiyyatı qiymətləndirir və zədələnmə səviyyəsini müəyyən edir. Ehtimal olunan səbəbdən asılı olaraq baş və onurğa beyninin kompüter və ya maqnit-rezonans tomoqrafiyası, elektroneyromioqrafiya, qan analizləri (elektrolitlər, kreatinkinaza, qlükoza), lazım olduqda lümbal punksiya təyin edilir. Reabilitasiyaya neyroplastikliyə əsaslanaraq mümkün qədər erkən başlanılır.
Nə vaxt təcili həkimə müraciət etməli
Qol və ya ayaqda, xüsusilə bədənin bir tərəfində üz asimmetriyası və ya nitq pozğunluğu ilə qəfil zəiflik insult əlamətidir: dərhal təcili tibbi yardım (103) çağırın və simptomların başlama vaxtını yadda saxlayın — trombolizis və trombektomiyanın mümkünlüyü bundan asılıdır. Saatlar və günlər ərzində artan, tənəffüs və ya udma çətinliyi ilə gedən zəiflik, sidik ifrazının pozulması ilə ayaqlarda zəiflik, həmçinin boyun və ya bel travmasından sonra da təcili yardım lazımdır.
Əlaqəli terminlər
- Hemiparez
- Əzələ zəifliyi
- İnsult
- Spastiklik
- Giyen-Barre sindromu
- Miasteniya
- Radikulopatiya
- Neyroreabilitasiya
