Ayaq pəncəsi günbəzlərinin yastılaşması, nəticədə pəncənin amortizasiya funksiyası pozulur. Elastik (yüksüz vəziyyətdə günbəz görünür) və rigid formaları olur.
Normada ayaq pəncəsinin uzununa (daxili kənar boyunca) və eninə (daraq sümüklərinin başları altında) günbəzləri var. Onlar yay kimi işləyərək yeriş zamanı zərbələri yumşaldır. Yastıayaqlılıqda günbəzlər aşağı düşür, pəncə «yayılır», daban çox vaxt içəriyə əyilir. 5–6 yaşınadək uşaqlarda yastı pəncə fizioloji normadır: günbəz tədricən formalaşır. Böyüklərdə elastik (insan barmaqlarının ucunda duranda və ya oturanda günbəz görünür) və rigid (pəncə daim deformasiyalı qalır) yastıayaqlılıq fərqləndirilir.
Səbəblər və risk amilləri
- bağların irsi zəifliyi və oynaqların hipermobilliyi;
- arxa qamış əzələsinin vətərinin disfunksiyası — böyüklərdə qazanılmış yastıayaqlılığın tez-tez rast gəlinən səbəbi;
- artıq bədən çəkisi, hamiləlik, uzun müddət ayaq üstə durmaq;
- pəncə və topuq-baldır travmaları, revmatoid artrit, neyropatiya ilə müşayiət olunan şəkərli diabet;
- anadangəlmə anomaliyalar (məsələn, daraqönü sümüklərin bitişməsi) — rigid formanın səbəbi.
Simptomlar
Elastik yastıayaqlılıq çox vaxt simptomsuz keçir. Ağır formalarda ayaqların tez yorulması, günün sonunda pəncə günbəzində, topuqlarda, baldırlarda, bəzən dizlərdə və beldə göynədici ağrı, pəncələrin şişməsi, ayaqqabının qeyri-bərabər yeyilməsi yaranır. Eninə yastıayaqlılıq pəncənin ön hissəsinin altında ağrı ilə müşayiət olunur və tez-tez baş barmağın valqus deformasiyası ilə birgə rast gəlinir.
Diaqnostika
Ortoped pəncələri ayaq üstə və hərəkətdə müayinə edir, yerişi və günbəzin elastikliyini qiymətləndirir. Plantoqrafiya (pəncə izi), podometriya, yük altında pəncələrin rentgenoqrafiyası aparılır — onun əsasında bucaqlar və günbəzin hündürlüyü ölçülür. Vətərlərin zədələnməsi şübhəsində ultrasəs müayinəsi və ya MRT təyin olunur.
Müalicə
Yastıayaqlılıq narahatlıq yaratmırsa, müalicə tələb olunmur. Şikayətlər olduqda fərdi ortopedik altlıqlar, günbəzi dəstəkləyən rahat ayaqqabı, çəkinin azaldılması, pəncə və baldır əzələləri üçün müalicəvi bədən tərbiyəsi, baldır əzələsinin dartılması kömək edir. Ağrını azaltmaq üçün həkim qısa müddətə qeyri-steroid iltihabəleyhinə vasitələr tövsiyə edə bilər. Rigid formalarda və konservativ tədbirlər kömək etmədikdə ağrılı ağır deformasiyalarda əməliyyat göstərişdir.
Nə vaxt həkimə müraciət etməli
Yastıayaqlılıq yalnız bir ayaqdadırsa, böyükdə qəfildən yaranıbsa, pəncənin forması nəzərəçarpacaq dərəcədə dəyişirsə, topuğun daxili kənarı ağrıyırsa və ya uşaq ağrıdan şikayət edir, tez yorulur və axsayırsa — ortopedin məsləhəti lazımdır. Pəncə burxulduqdan sonra qəfil ağrı və şişkinlik olduqda təcili müraciət edin.
