Diz qapağı ilə bud sümüyü arasındakı oynağın yüklənməsi ilə bağlı dizin önündə, qapağın ətrafında və ya arxasında ağrı; xüsusən qaçışçılarda və yeniyetmələrdə tez-tez rast gəlinir.
Sinonimlər: Qaçışçı dizi
Patellofemoral ağrı sindromu 40 yaşdan kiçik fəal insanlarda, xüsusən qız və qadınlarda diz ağrısının ən çox rast gəlinən səbəblərindən biridir. Ağrı diz qapağının bud sümüyü ilə birləşdiyi yerdə, dizi bükərkən qapaq budun şırımı boyunca artıq yük altında və ya səhv trayektoriya ilə sürüşdükdə yaranır. Bu, funksional pozğunluqdur: müayinədə adətən oynaq strukturlarının dağılması tapılmır.
Səbəblər və risk amilləri
- qaçış, tullanma, çömbəlmə, pilləkənə qalxma həcminin kəskin artırılması;
- bud (dördbaşlı) və sağrı əzələlərinin, xüsusən budu kənara aparan əzələlərin zəifliyi;
- budun arxa əzələlərinin və xarici fassiyasının qısalması;
- biomexanika xüsusiyyətləri: ayağın həddindən artıq pronasiyası, yastıayaqlılıq, yük zamanı dizin içəriyə «yıxılması»;
- oynaqların hipermobilliyi, diz qapağının hündür yerləşməsi;
- artıq çəki.
Simptomlar
Pilləkəndən enərkən, çömbələrkən, enişə qaçarkən, həmçinin dizlər bükülü halda uzun oturduqdan sonra («kinotamaşaçı əlaməti») güclənən, dizin önündə küt, sızıltılı ağrı tipikdir. Qapağın altında xırçıltı və sürtünmə hissi ola bilər, lakin həqiqi blokadalar olmur. Ödem adətən yoxdur və ya zəifdir.
Diaqnostika
Diaqnoz klinikdir: həkim yüklərin xarakterini aydınlaşdırır, diz qapağının vəziyyətini, əzələlərin gücünü və elastikliyini, yerişi və ayaqların formasını qiymətləndirir, ağrının digər səbəblərini istisna edir. Rentgenoqrafiya, ultrasəs müayinəsi və ya MRT travmada, güclü ödemdə, blokadalarda və ya yaxşılaşma olmadıqda — menisk, qığırdaq zədəsini, qapağın çıxığını, osteoxondropatiyanı istisna etmək üçün lazımdır.
Müalicə
Effektivliyi ən yaxşı sübut olunmuş üsul bud və çanaq qurşağı əzələlərini gücləndirən müalicəvi bədən tərbiyəsidir — adətən 6 həftə və daha uzun kurs. Ağrılı yükləri müvəqqəti azaltmaq, lakin fəallığı tam dayandırmamaq, texnikanı düzəldərək qaçışa tədricən qayıtmaq vacibdir. Qısa müddətə diz qapağının teyplənməsi, ortopedik altlıqlar (ayaq pozğunluqlarında), soyuq, həkim təyinatı ilə QSİƏP kömək edir. Bu sindromda əməliyyat, bir qayda olaraq, göstəriş deyil. Bərpa aylarla çəkə bilər, lakin əksər xəstələrdə proqnoz əlverişlidir.
Nə vaxt təcili həkimə müraciət etməli
Travmadan sonra diz qapağı yerindən çıxıbsa və ya diz kəskin şişibsə, blokadalar, qeyri-sabitlik, ayağı aça bilməmək, həmçinin qızartı, istilik və qızdırma olduqda təcili həkimə müraciət edin.
