Pasiyentin həkimlə razılaşdırılmış tövsiyələri nə dərəcədə yerinə yetirməsi: dərmanların qəbulu, rejim, pəhriz və nəzarət müayinələri.
Sinonimlər: Komplayens
Müalicəyə riayət (komplayens) pasiyentin davranışının həkimlə birlikdə qəbul edilmiş plana nə qədər uyğun gəldiyini göstərir. Söhbət təkcə dərmanlardan deyil, həm də qidalanma, fiziki aktivlik, siqareti tərgitmə, özünənəzarət və müayinələrə vaxtında gəlmədən gedir. Xroniki xəstəliklərdə zəif riayət çox geniş yayılıb və müalicənin nəticə verməməsinin əsas səbəblərindən biridir.
Anlayışın mahiyyəti
Riayətin pozulmasının bir neçə forması var:
- ilkin riayətsizlik — resept yazılıb, lakin müalicəyə heç başlanmayıb;
- qeyri-müntəzəm qəbul — dozaların buraxılması, yalnız özünü pis hiss edəndə dərman içmək;
- vaxtından əvvəl dayandırma — vəziyyət yaxşılaşdıqdan sonra və ya əlavə təsirlərdən qorxaraq terapiyanın kəsilməsi.
Müasir yanaşma “itaət”dən çox tərəfdaşlığa əsaslanır: qərar birgə verilir və pasiyent hər dərmanın nə üçün lazım olduğunu başa düşür.
Klinik əhəmiyyəti
Arterial hipertenziya, şəkərli diabet və ürək çatışmazlığında dərmanların buraxılması dekompensasiyaya, insult və infarkta səbəb olur. Vərəm və HİV-infeksiyasında müalicənin yarımçıq qalması törədicinin davamlılıq qazanmasına şərait yaradır. Antibiotik kursunun özbaşına dayandırılması da antibiotiklərə rezistentliklə bağlıdır. Onkologiyada və transplantasiyadan sonra nizamsız qəbul residivə və ya orqanın rədd edilməsinə gətirib çıxara bilər.
Nə mane olur və nə kömək edir
Əsas maneələr: çoxlu dərmandan ibarət mürəkkəb sxem (polipraqmaziya), əlavə təsirlər, qiymət, unutqanlıq, depressiya, həkimə inamsızlıq, simptomsuz keçən xəstəliklər. Kömək edən üsullar:
- sxemin sadələşdirilməsi, o cümlədən kombinə edilmiş preparatlar — qərarı həkim verir;
- telefonda xatırlatmalar, günlərə bölünmüş dərman qutuları;
- müalicənin məqsədi və təsirin gözlənilən müddəti barədə aydın izahat;
- dərmanı özbaşına kəsmək əvəzinə buraxılmış dozalar və arzuolunmaz reaksiyalar barədə həkimlə açıq söhbət;
- özünənəzarət gündəliyi (təzyiq, qlükoza) və müntəzəm vizitlər.
Hansı xəstəliklərlə əlaqəlidir
Riayət uzunmüddətli vəziyyətlərdə xüsusilə vacibdir: hipertenziya, diabet, bronxial astma, xroniki obstruktiv ağciyər xəstəliyi, epilepsiya, depressiya, xroniki infeksiyalar. Müalicə təsirsiz görünürsə və ya pis keçirilirsə, onu özünüz dayandırmayın — müalicə edən həkimlə müzakirə edin.
