Aortanın laylanması

Aortanın laylanması (aorta disseksiyası) — aorta divarının daxili qatının cırılmasıdır; bundan sonra qan təzyiq altında divarın qatları arasına keçir və yalançı kanal yaradır. Laylanma aorta boyunca yayıla, ondan ayrılan arteriyaları bağlaya, aortanın cırılmasına, ürək tamponadasına və ya kəskin aorta çatışmazlığına səbəb ola bilər. Stenford təsnifatına görə A tipi (qalxan aorta cəlb olunub, təcili əməliyyat tələb edir) və B tipi (yalnız enən aorta) ayırd edilir.

Səbəblər və risk amilləri

• uzunmüddətli nəzarətsiz arterial hipertenziya — əsas amil;
• aorta anevrizması və aortanın dilatasiyası;
• birləşdirici toxumanın irsi xəstəlikləri: Marfan sindromu, Elers–Danlos sindromu, ailəvi aortopatiyalar;
• ikitaylı aortal qapaq, aortanın koarktasiyası;
• ateroskleroz, siqaret çəkmə, kokain və amfetamin istifadəsi;
• döş qəfəsi travması, ürək və aorta üzərində müdaxilələr, meylli şəxslərdə hamiləlik.

Simptomlar

Döş qəfəsində və ya kürəkdə, kürək sümükləri arasında qəfil çox güclü, «yırtıcı» və ya «parçalayıcı» ağrı; ağrı qarına və ya ayaqlara doğru yer dəyişə bilər. Qollarda təzyiq və nəbz fərqi, huşunu itirmə, təngnəfəslik, soyuq tər, insult əlamətləri, ayaqda ağrı və zəiflik, qarın ağrısı ola bilər.

Diaqnostika

Əsas üsul aortanın KT-angioqrafiyasıdır. Həmçinin exokardioqrafiya (o cümlədən qida borusundan), sabit vəziyyətdə MRT istifadə olunur. EKQ və troponin laylanmanı infarktdan ayırmağa kömək edir; klinik ehtimal aşağı olduqda normal D-dimer laylanmanı daha az ehtimallı edir.

Müalicə

Bütün pasiyentlər xəstəxanada müalicə olunur. İlk növbədə venadaxili preparatlarla nəbz tezliyi və təzyiq aşağı salınır, ağrı kəsilir. A tipində təcili əməliyyat aparılır — aortanın zədələnmiş hissəsi protezlə əvəz edilir. Ağırlaşmamış B tipində daha çox medikamentoz müalicə və müşahidə, ağırlaşmalarda isə aortanın endovaskulyar stentləməsi aparılır. Xəstəxanadan sonra ömürlük ciddi təzyiq nəzarəti və aortanın müntəzəm KT və ya MRT müayinəsi lazımdır. Müalicəni kardioloq və damar cərrahı müəyyən edir.

Profilaktika

Təzyiqə nəzarət, siqaretdən imtina, anevrizma və irsi aortopatiyalarda müşahidə, qohumların müayinəsi.

Nə vaxt təcili həkimə müraciət etməli

Döş qəfəsində, kürəkdə və ya qarında qəfil çox güclü ağrı, xüsusən huşunu itirmə, ətrafda zəiflik və ya nitq pozuntusu ilə müşayiət olunursa, dərhal təcili tibbi yardım (103) çağırın. Belə ağrıda həkim müayinəsinə qədər özbaşına asetilsalisil turşusu qəbul etməyin.