Qalxanabənzər vəzin əsas hormonunun zülallarla bağlanmamış, bioloji aktiv hissəsi; TSH ilə birlikdə vəzin funksiyasını qiymətləndirmək üçün əsas analizdir.
Sinonimlər: FT4, Sərbəst T4
Tiroksin (T4) qalxanabənzər vəzin ifraz etdiyi əsas hormondur. Qanda onun 99%-dən çoxu daşıyıcı zülallarla bağlıdır və qeyri-aktivdir, təsir göstərən isə yalnız kiçik sərbəst fraksiyadır — “sərbəst T4” analizi məhz onu ölçür. Toxumalarda T4 daha aktiv triyodtironinə çevrilir. Sərbəst T4 demək olar ki, həmişə tireotrop hormonla (TSH) birlikdə qiymətləndirilir: yalnız onların birləşməsi problemin vəzin özündə, yoxsa hipofizdə olduğunu anlamağa imkan verir.
Nə üçün təyin edilir
- TSH dəyişdikdə — hipotireozun və ya tireotoksikozun dərəcəsini dəqiqləşdirmək üçün;
- qalxanabənzər vəz funksiyasının pozulması əlamətləri: zəiflik, üşümə, ürəkdöyünmə, arıqlama və ya çəki artımı;
- levotiroksin dozasının seçilməsi və tireostatiklərlə müalicəyə nəzarət;
- hipofiz xəstəliklərində TSH informativ olmadıqda ikincili (mərkəzi) hipotireoz şübhəsi;
- qalxanabənzər vəz xəstəliyi olan qadınlarda hamiləlik və onun planlaşdırılması.
Hazırlıq
Qanı səhər, acqarına və ya yüngül səhər yeməyindən bir neçə saat sonra vermək məsləhətdir. Levotiroksin qəbul edirsinizsə, həkim adətən tableti qan götürüldükdən sonra içməyi xahiş edir. Yüksək dozalı biotin (çox vaxt saç və dırnaq əlavələrinin tərkibində olur) nəticəni təhrif edir — həkimlə razılaşdıraraq 2–3 gün əvvəl dayandırılır.
Normalar
Böyüklərdə təxminən 9–22 pmol/l (təqribən 0,7–1,7 nq/dl). İstinad dəyərləri laboratoriyadan və metoddan nəzərəçarpacaq dərəcədə asılıdır; hamilələrdə hər trimestr üçün xüsusi normalar, uşaqlarda isə yaş normaları istifadə olunur.
Kənarlaşmaların səbəbləri
Artma: Qreyvs xəstəliyi (diffuz toksik zob), toksik düyünlü zob, yarımkəskin və ya doğuşdan sonrakı tireoiditin başlanğıc fazası, levotiroksinin artıq dozası, amiodaronun təsiri; nadir hallarda TSH hasil edən hipofiz şişi və ya tireoid hormonlarına rezistentlik.
Azalma: birincili hipotireoz (o cümlədən autoimmun tireoiditdə və vəz çıxarıldıqdan sonra), hipofiz çatışmazlığı, ağır ümumi xəstəliklər, bəzi dərmanların qəbulu.
Normal TSH fonunda təcrid olunmuş kiçik kənarlaşma çox vaxt əhəmiyyət daşımır — qiymətləndirməni endokrinoloq aparır.
Əlaqəli terminlər
- Tireotrop hormon
- Sərbəst triyodtironin
- Hipotireoz
- Hipertireoz
- Tireotoksikoz
- Qalxanabənzər vəz
- Eutireoz
- Autoimmun tireoidit
