Vərəm mikobakteriyasının törətdiyi, daha çox ağciyərləri zədələyən infeksion xəstəlik; hava yolu ilə ötürülür və tam müalicə kursu ilə sağalır.
Sinonimlər: Tuberkulyoz, TB
Vərəmi Mycobacterium tuberculosis törədir. Ən çox ağciyərlər zədələnir, lakin xəstəlik limfa düyünlərini, sümükləri, böyrəkləri, beyin qişalarını və digər orqanları da tuta bilər. Yoluxanların çoxu xəstələnmir: onlarda latent vərəm infeksiyası inkişaf edir, bu forma yoluxucu deyil, lakin immunitet zəiflədikdə aktiv formaya keçə bilər. Müalicə tam aparıldıqda vərəm sağalır.
Səbəblər və risk amilləri
Törədici aktiv ağciyər vərəmi olan insan öskürəndə və ya danışanda hava yolu ilə ötürülür. Uzunmüddətli yaxın təmasda yoluxma riski, HİV-infeksiyası, şəkərli diabet, qidalanma çatışmazlığı, siqaret, alkoqoldan sui-istifadə, qlükokortikoidlər və bioloji preparatların qəbulu zamanı, həmçinin kiçik uşaqlarda və yaşlılarda isə xəstələnmə riski yüksəkdir.
Simptomlar
- 2–3 həftədən uzun sürən öskürək, əvvəlcə quru, sonra bəlğəmli;
- qanhayxırma, döş qəfəsində ağrı;
- uzunmüddətli subfebril qızdırma, gecə tərləməsi;
- bədən çəkisinin və iştahanın azalması, zəiflik, yorğunluq.
Erkən mərhələlərdə simptomlar olmaya bilər, xəstəlik flüoroqrafiya zamanı aşkarlanır.
Diaqnostika
İnfeksiyanı aşkar etmək üçün Mantu sınağı, Diaskintest və ya IGRA qan analizi (QuantiFERON) istifadə olunur. Aktiv vərəm bəlğəmin müayinəsi ilə təsdiqlənir: mikroskopiya, molekulyar testlər (məsələn, eyni zamanda rifampisinə davamlılığı təyin edən GeneXpert) və əkmə. Ağciyərlərdəki dəyişikliklər rentgenoqramda və KT-də görünür; ağciyərdənkənar formalarda digər vizualizasiya üsulları və biopsiya lazımdır.
Müalicə
Bir neçə vərəm əleyhinə preparatın kombinasiyası ilə ən azı bir neçə ay müalicə aparılır; dərmana davamlı formalarda daha uzun və başqa preparatlarla. Sxemi həssaslıq testinin nəticələrinə görə ftiziatr seçir. Yaxşılaşma olduqda kursu dayandırmaq olmaz: bu, residivə və davamlılığa səbəb olur. Risk qruplarında latent infeksiya zamanı profilaktik müalicə aparılır.
Profilaktika
Yenidoğulmuşların BCJ peyvəndi uşaqları ağır formalardan qoruyur. Müntəzəm flüoroqrafiya, təmasda olanların müayinəsi, havalandırma, yoluxuculuq bitənədək xəstənin maska taxması vacibdir.
Nə vaxt təcili həkimə müraciət etməli
- üç həftədən uzun sürən öskürək, xüsusilə arıqlama və gecə tərləməsi ilə;
- bol qanhayxırma və ya ağciyər qanaxması — təcili tibbi yardım (103) çağırın;
- qəfil güclü təngnəfəslik, döş qəfəsində ağrı;
- qızdırma və boyun gərginliyi ilə baş ağrısı, huşun qarışması — dərhal 103.
Əlaqəli terminlər
- Flüoroqrafiya
- Qanhayxırma
- Gecə tərləməsi
- Öskürək
- Bədən çəkisinin azalması
- HİV-infeksiyası
- Kompüter tomoqrafiya
- Subfebrilitet
