Seliakiya — genetik meylli insanlarda taxıl qlüteninin nazik bağırsağın selikli qişasını zədələdiyi autoimmun xəstəlikdir.
Sinonimlər: Qlüten enteropatiyası, Qlütenə dözümsüzlük
Seliakiya qlütenə (buğda, çovdar və arpa zülalına) ömürlük immun reaksiyadır. HLA-DQ2 və ya DQ8 genləri olan insanlarda qlüten iltihab yaradır, bu da nazik bağırsaq xovlarının atrofiyasına və qida maddələrinin sorulmasının pozulmasına gətirib çıxarır. Xəstəlik istənilən yaşda təzahür edə bilər. Onu buğdaya allergiyadan və seliakiya olmayan qlüten həssaslığından ayırmaq vacibdir — bunlar fərqli proqnozlu müxtəlif vəziyyətlərdir.
Səbəblər və risk amilləri
- irsi meyl, birinci dərəcəli qohumlarda seliakiya;
- 1-ci tip şəkərli diabet, autoimmun tireoidit;
- Daun sindromu, A immunoqlobulininin çatışmazlığı.
Simptomlar
Uşaqlarda xroniki diareya, köp, boy və çəkidə geri qalma olur. Böyüklərdə klassik bağırsaq şikayətləri həmişə olmur: xəstəlik tez-tez müalicəyə tabe olmayan dəmir defisitli anemiya, osteoporoz, xroniki yorğunluq, ağızda aftalar, qaraciyər fermentlərinin artması, sonsuzluqla özünü göstərir. Spesifik dəri təzahürü qaşınan qabarcıqlı səpgilərlə Dürinqin herpetiform dermatitidir.
Diaqnostika
İlk addım ümumi IgA ilə birlikdə IgA sinfindən olan toxuma transqlutaminazasına qarşı anticisimlərin təyinidir. Nəticə müsbət olduqda böyüklərdə on iki barmaq bağırsaqdan biopsiya ilə qastroskopiya aparılır. Anticisimlərin səviyyəsi çox yüksək olan uşaqlarda diaqnoz bəzən biopsiyasız qoyulur. Əsas qayda: müayinə insan qlüten qəbul etdiyi müddətdə aparılır. Pəhrizə əvvəlcədən başlanıbsa, analizlər və biopsiya yalançı normal çıxa bilər.
Müalicə
Yeganə effektiv üsul ciddi, ömürlük qlütensiz pəhrizdir: buğda, çovdar, arpa və onların gizli qarışıqları olan məhsullar xaric edilir. Təmiz yulafı əksəriyyət yaxşı qəbul edir, lakin o, nəzarət altında əlavə olunur. Dietoloqun köməyi tam dəyərli rasion qurmağa imkan verir. Paralel olaraq dəmir, fol turşusu, D və B12 vitaminləri, kalsium çatışmazlığı bərpa edilir, sümük sıxlığı qiymətləndirilir. Anticisimlər dinamikada izlənilir — onların azalması pəhrizə əməl olunduğunu təsdiqləyir.
Nə vaxt təcili həkimə müraciət etməli
Ciddi pəhrizə baxmayaraq diareya, arıqlama və qarın ağrılarının davam etməsi təkrar müayinə tələb edir: gizli qlüten mənbələri, refrakter seliakiya və ya bağırsaq limfoması ola bilər. Qusma və nəcisin olmaması ilə şiddətli qarın ağrısı, ağır susuzlaşma təcili tibbi yardım (103) çağırmaq üçün səbəbdir.
Əlaqəli terminlər
- Toxuma transqlutaminazasına qarşı anticisimlər
- Malabsorbsiya sindromu
- Dəmir defisitli anemiya
- Osteoporoz
- Laktaza çatışmazlığı
- Qida dözümsüzlüyü
- Diareya
- Qastroskopiya
