Ürəyin bir dəqiqədəki yığılmalarının sayı. Böyüklərdə sakitlik halında norma adətən dəqiqədə 60–100 vurğudur.
Sinonimlər: ÜVT, Nəbz
Ürək vurğularının tezliyi (ÜVT) ürəyin bir dəqiqədəki yığılmalarının sayıdır. Sağlam insanda o, biləkdə və ya boyunda əllə hiss edilən nəbzin tezliyi ilə üst-üstə düşür. Bəzi aritmiyalarda, məsələn qulaqcıqların fibrillyasiyasında yığılmaların bir hissəsi zəif olur və periferiyaya çatmır, buna görə nəbz həqiqi ÜVT-dən az ola bilər (nəbz defisiti).
Mahiyyəti və norma
Ritmi sağ qulaqcıqda yerləşən təbii ritm aparıcısı — sinus düyünü yaradır. Onun işini vegetativ sinir sistemi tənzimləyir: simpatik hissə ürək döyüntüsünü tezləşdirir, parasimpatik hissə ləngidir. Böyük insan üçün sakitlikdə dəqiqədə 60–100 vurğu norma sayılır. Məşq etmiş idmançılarda və yuxuda sağlam tezlik 60-dan aşağı ola bilər. Uşaqlarda normalar daha yüksəkdir və yaşdan asılıdır: yenidoğulmuşlarda ÜVT böyüklərə nisbətən xeyli tezdir.
ÜVT fiziki yük, həyəcan, bədən temperaturunun artması zamanı və qəhvədən sonra təbii olaraq artır. Özünüz necə ölçməli: sakit vəziyyətdə, oturaraq, 5 dəqiqə istirahətdən sonra nəbz vurğularını 30 saniyə sayıb ikiyə vurun, ritm nizamsız olduqda isə tam bir dəqiqə sayın. Dəqiq göstəricini və ritmin xarakterini EKQ göstərir.
Klinik əhəmiyyəti
- Taxikardiya — sakitlikdə ÜVT 100-dən çox: qızdırma, anemiya, susuzlaşma, hipertireoz, ürək çatışmazlığı, aritmiyalar zamanı olur.
- Bradikardiya — ÜVT 60-dan az: idmançılarda norma ola bilər, lakin sinus düyününün zəifliyi sindromu, atrioventrikulyar blokada, hipotireoz, beta-blokatorlar və digər dərmanların qəbulu zamanı da yaranır.
- Sakitlikdə yüksək ÜVT daha yüksək ürək-damar riski ilə əlaqəlidir, buna görə bir sıra xəstəliklərdə (ürək çatışmazlığı, ürəyin işemik xəstəliyi, qulaqcıqların fibrillyasiyası) həkim hədəf ÜVT göstəriciləri müəyyən edir.
- Vurğudan vurğuya ritmin variabelliyi vegetativ sinir sisteminin işini əks etdirir.
Hansı xəstəliklərlə əlaqəlidir
ÜVT-nin kənarlaşmaları aritmiyalar, ürəyin işemik xəstəliyi, kardiomiopatiyalar, qalxanabənzər vəz xəstəlikləri, elektrolit pozğunluqları, anemiya, infeksiyalar zamanı rast gəlinir. Çox tez və ya çox seyrək nəbz huşunu itirmə, döş qəfəsində ağrı, güclü təngnəfəslik və ya kəskin halsızlıqla müşayiət olunarsa, təcili tibbi yardım (103) çağırın.
Əlaqəli terminlər
- Taxikardiya
- Bradikardiya
- Ürəkdöyünmə
- Ürək ritminin variabelliyi
- Elektrokardioqrafiya
- Holter monitorinqi
- Arterial təzyiq
- Aritmiya
