Blood pressure

Arterial təzyiq qanın arteriya divarlarına göstərdiyi qüvvədir; iki rəqəmlə — yuxarı (sistolik) və aşağı (diastolik) təzyiqlə ifadə olunur.

Sinonimlər: AT, Qan təzyiqi

Arterial təzyiq (AT) — qanın iri arteriyaların divarlarına təzyiqidir və ürək-damar sisteminin işinin əsas göstəricilərindən biridir. O, civə sütununun millimetri ilə ölçülür və iki rəqəmlə yazılır, məsələn 120/80 mm c.s. Sistolik (yuxarı) təzyiq ürəyin yığılması və qanın atılması anını, diastolik (aşağı) təzyiq isə vurğular arasında ürəyin boşalması anını əks etdirir. Onların arasındakı fərqə nəbz təzyiqi deyilir.

Mahiyyəti və tənzimlənməsi

Təzyiqin səviyyəsi ürək yığılmalarının gücündən və tezliyindən, dövr edən qanın həcmindən və damarların tonusundan asılıdır. Onu daim sinir sistemi, böyrəklər və hormonlar (renin-angiotenzin-aldosteron sistemi) tənzimləyir. Sutka ərzində təzyiq dəyişir: yuxuda azalır, fiziki yük, həyəcan, qəhvə və siqaretdən sonra artır.

Klinik əhəmiyyəti

Həkim qəbulunda ölçmə zamanı yetkinlər üçün istiqamətlər:

120/80 mm c.s.-dan aşağı təzyiq optimal sayılır;
təkrar göstəricilər 140/90 və daha yüksək olduqda arterial hipertenziya diaqnozu qoyulur;
evdə ölçmələrdə hipertenziya həddi daha aşağıdır — 135/85;
90/60-dan aşağı təzyiq adətən aşağı hesab edilir.

Müalicə zamanı fərdi hədəf göstəriciləri həkim müəyyən edir. Dəqiqlik vacibdir, ona görə ölçmə qaydalarına əməl edin:

30 dəqiqə əvvəl siqaret çəkməyin, qəhvə içməyin, idmanla məşğul olmayın;
5 dəqiqə sakit oturun, kürək söykənəcəkdə, ayaqlar çarpazlaşdırılmamış;
uyğun ölçülü manjet bazunun üzərində ürək səviyyəsində, qol masanın üstündə;
danışmayın, 1–2 dəqiqə fasilə ilə 2 ölçmə aparın və orta göstəricini yazın;
ilk müraciətdə hər iki qolda ölçün.

Evdə ölçmək üçün bazu manjetli yoxlanılmış avtomatik tonometrdən istifadə etmək daha yaxşıdır. Sutkalıq monitorinq ağ xalat hipertenziyasını, gizli və gecə hipertenziyasını aşkar etməyə kömək edir.

Hansı xəstəliklərlə əlaqəlidir

Yüksək təzyiq insult, miokard infarktı, ürək və böyrək çatışmazlığı, sol mədəciyin hipertrofiyasının əsas risk amilidir. Aşağı təzyiq susuzlaşma, qan itkisi, şok, ortostatik hipotenziya və ürək xəstəlikləri zamanı rast gəlinir.

Təzyiq kəskin artıb və ya düşübsə və döş ağrısı, təngnəfəslik, nitqin pozulması, ətraflarda zəiflik və ya huşun itirilməsi yaranıbsa, təcili tibbi yardım (103) çağırın.