Yad cisim — çox vaxt tikə yemək, kiçik oyuncaq və ya onun hissəsi — qırtlağa və ya nəfəs borusuna düşərək havanın keçməsini qismən və ya tamamilə bağlaya bilər. Tam tutulmada insan danışa, öskürə və nəfəs ala bilmir və bir neçə dəqiqə ərzində huşunu itirir, ona görə kömək dərhal, təcili yardım gələnədək göstərilməlidir.
Əlamətlər
- Yemək və ya oyun zamanı qəfil boğulma
- İnsan əllərini boğazına aparır
- Danışa və ya səs çıxara bilmir
- Öskürə bilmir və ya öskürəyi səssiz, zəifdir
- Nəfəs ala bilmir və ya nəfəsi xırıltılı, fitlidir
- Dodaqlar və üz göyərir
- Huşunu itirir
Nə etməli
-
Öskürməyə həvəsləndirin
Zərərçəkən öskürə və danışa bilirsə (yüngül tutulma), onu güclü öskürməyə təşviq edin və yanında qalın. Bu mərhələdə kürəyinə vurmayın.
-
103-ə zəng edin
Öskürək zəifləyirsə və ya nəfəs ala bilmirsə, ətrafdakılardan kiminsə 103-ə zəng etməsini xahiş edin. Təksinizsə, telefonu dinamik rejiminə qoyub köməyə davam edin.
-
Kürəyə 5 zərbə
Zərərçəkənin yanında, bir qədər arxasında durun. Bir əlinizlə sinəsini dəstəkləyərək onu irəli əyin. Digər əlinizin ovucunun aşağı hissəsi ilə kürək sümüklərinin arasına 5-ə qədər güclü zərbə endirin. Hər zərbədən sonra cismin çıxıb-çıxmadığını yoxlayın.
-
Qarına 5 təkan
Kürək zərbələri kömək etməyibsə, zərərçəkənin arxasında durun və qollarınızı belinə dolayın. Bir əlinizi yumruq edib göbəklə döş sümüyünün arasına qoyun, digər əlinizlə onu tutun və kəskin şəkildə içəri və yuxarı doğru 5-ə qədər təkan verin.
-
Növbələşdirin
Cisim çıxana və ya zərərçəkən huşunu itirənədək 5 kürək zərbəsini 5 qarın təkanı ilə növbələşdirin.
-
Huşunu itirərsə — reanimasiya
Onu ehtiyatla yerə uzadın, 103-ün çağırıldığına əmin olun və döş qəfəsinə basqılarla reanimasiyaya başlayın: döş sümüyünün ortasına dəqiqədə 100–120 basqı. Öyrənmisinizsə, 30 basqıdan sonra 2 süni nəfəs verin. Ağızda görünən cismi yalnız asanlıqla götürmək mümkündürsə çıxarın.
-
Sonra mütləq həkim müayinəsi
Qarına təkan verilibsə və ya cisim çıxsa da öskürək, ağrı, nəfəs çətinliyi qalırsa, zərərçəkəni həkim müayinə etməlidir: daxili orqanların zədəsi və ya cismin bir hissəsinin tənəffüs yollarında qalması mümkündür.
Nə etmək olmaz
- Zərərçəkən güclü öskürürsə, kürəyinə vurmayın və qarına təkan verməyin
- Barmaqla ağıza «kor-koranə» girib cismi axtarmayın — onu daha dərinə itələmək olar
- Körpəni ayaqlarından tutub silkələməyin
- Bir yaşadək körpəyə qarın təkanları etməyin
- Boğulan adama su və ya yemək verməyin
- Cisim çıxandan sonra da zərərçəkəni tək buraxmayın
Nə vaxt 103-ə zəng etməli
Dərhal 103-ə zəng edin, əgər:
- zərərçəkən danışa, öskürə və ya nəfəs ala bilmir;
- öskürəyi zəifləyir, dodaqları göyərir;
- huşunu itirib;
- cisim çıxsa da nəfəs darlığı, xırıltı, davamlı öskürək və ya sinədə ağrı qalır;
- qarına təkanlar edilib — daxili orqanların yoxlanması lazımdır.
Zəng edərkən telefonu dinamik rejiminə qoyun: dispetçer addım-addım nə etməli olduğunuzu deyəcək.
Uşaqlarda
Bir yaşadək körpə
Körpəni üzüaşağı, başı gövdəsindən aşağı olmaqla qolunuzun üstünə qoyun, çənəsini əlinizlə dəstəkləyin. Ovucunuzun aşağı hissəsi ilə kürək sümüklərinin arasına 5-ə qədər zərbə endirin. Kömək etməsə, körpəni arxası üstə çevirin və iki barmaqla döş sümüyünün aşağı yarısına 5-ə qədər kəskin döş təkanı edin. Cisim çıxana və ya körpə huşunu itirənədək növbələşdirin. Körpəyə qarın təkanları edilmir.
Bir yaşdan böyük uşaq
Böyüklərdə olduğu kimi: 5 kürək zərbəsi və 5 qarın təkanı. Balaca uşağa kömək edərkən onun boyuna uyğun olaraq dizləriniz üstündə durun.
Huşunu itirərsə
103-ə zəng edin və reanimasiyaya başlayın. Uşaqlarda reanimasiyanı öyrənmisinizsə, əvvəlcə 5 süni nəfəs verin.
Qarşısını almaq
- Kiçik əşyaları, batareyaları, maqnitləri uşaq əli çatmayan yerdə saxlayın.
- Üzüm, albalı, bütöv kolbasa kimi qidaları balaca uşaqlar üçün xırda doğrayın; qoz-fındığı kiçik yaşda verməyin.
- Uşaq yemək yeyərkən qaçıb-oynamasın, danışıb gülməsin.
Yüngül və ağır tutulma: fərqi
| Əlamət | Yüngül tutulma | Ağır tutulma |
|---|---|---|
| Danışıq | Danışa, cavab verə bilir | Danışa bilmir, başı ilə işarə edir |
| Öskürək | Güclü, səsli | Səssiz, zəif və ya yoxdur |
| Nəfəs | Nəfəs ala bilir | Nəfəs ala bilmir, xırıltı, göyərmə |
| Nə etməli | Öskürməyə həvəsləndirmək, müşahidə | 103, kürək zərbələri və qarın təkanları |
Hamilə qadında və çox kökəlmiş insanda
Qolları belin ətrafına dolamaq mümkün deyilsə və ya qadın hamilədirsə, qarın təkanları əvəzinə döş təkanları edilir: yumruq döş sümüyünün aşağı yarısına qoyulur və kəskin şəkildə arxaya doğru təkan verilir. Kürək zərbələri adi qaydada edilir.
Təksinizsə və boğulursunuzsa
- 103-ə zəng edin — danışa bilməsəniz də, xətti açıq saxlayın.
- Yumruğunuzu göbəklə döş sümüyünün arasına qoyun, digər əlinizlə tutub kəskin içəri-yuxarı təkan verin.
- Və ya qarnın yuxarı hissəsi ilə stulun söykənəcəyinin, masanın kənarına güclə basın.
Tez-tez verilən suallar
Qarına təkanlar edilibsə — bəli, daxili orqanların zədəsini istisna etmək üçün. Öskürək, xırıltı, sinədə ağrı və ya udma çətinliyi qalırsa da həkim müayinəsi lazımdır: cismin bir hissəsi tənəffüs yollarında qala bilər.
Xeyr. Su tənəffüs yoluna düşə və vəziyyəti ağırlaşdıra bilər. Zərərçəkən öskürə bilirsə — öskürməyə həvəsləndirin, bilmirsə — kürək zərbələri və qarın təkanları edin.
İlk yardım kurslarında, maneken üzərində. Sağlam insan üzərində qarın təkanlarını məşq etməyin — bu, zədə yarada bilər.
