Dispnoe tənəffüs hərəkətlərinin tezliyinin, ritminin və dərinliyinin pozulmasıdır. Bu səhifədə nəfəs darlığının səbəbləri, növləri, diaqnostikası, müalicəsi və mümkün ağırlaşmaları, əlaqəli xəstəliklər, hansı həkimə müraciət etmək lazım olduğu və mütəxəssis rəyi barədə məlumat toplanıb.
İxtisas: Allerqoloq İnfeksionist Kardioloq Onkoloq Pulmonoloq Terapevt
Yayımlanma tarixi: Yenilənmə tarixi:
Dispnoe tənəffüs hərəkətlərinin tezliyinin, ritminin və dərinliyinin pozulmasıdır. Bu zaman insanda hava çatışmazlığı hissi yaranır. Tənəffüs orqanizmdə ən vacib funksiyalardan biri olduğundan, onun pozulması geri dönməz nəticələrə gətirib çıxara bilər. 70 yaşa qədər xəstələr arasında nəfəs darlığına təxminən 27%-də rast gəlinir. Dispnoenin kəskin formasında xəstəyə təcili tibbi yardım lazımdır.
Növləri
Nəfəs almanın çətinləşmə növünə görə üç növ nəfəs darlığı ayırd edilir:
- İnspirator nəfəs darlığı nəfəs almanın çətinləşməsi ilə fərqlənir. Spontan pnevmotoraks, toxumaların fibrozu, karsinomatoz kimi ağciyər xəstəliklərində rast gəlinir. Bu növ pozğunluq diafraqmanın zədələnməsində və Bexterev xəstəliyi (autoimmun xəstəlik) zamanı da yaranır.
- Ekspirator nəfəs darlığı çətin nəfəs vermə ilə fərqlənir. Bronx astması, XOAX üçün xarakterikdir. Əzələ spazmı və/yaxud divarların şişməsi nəticəsində bronxun daralması səbəbindən nəfəs vermə çətinləşir.
- Qarışıq. Bu zaman insanın həm nəfəs alması, həm də nəfəs verməsi çətinləşir. Belə nəfəs darlığı yalnız pnevmoniyanın ağır mərhələsində rast gəlinir.
Mənşəyindən asılı olaraq nəfəs darlığının başqa təsnifatı da var:
- Mərkəzi: səbəbi beyində tənəffüs mərkəzinin zədələndiyi MSS patologiyalarıdır. Nəfəs darlığı güclü sinir sarsıntısında da mümkündür.
- Ürək mənşəli: tənəffüs pozğunluqları infarkt, ürək qüsuru, ürəyin qidalanmasının pozulması və s. Zamanı yaranır.
- Ağciyər mənşəli: ağciyərlərin, diafraqmanın və döş qəfəsinin digər strukturlarının patologiyalarında inkişaf edir.
- Hemogen: qaraciyər və ya böyrək çatışmazlığında, həmçinin bütün anemiya növlərində qanda toksinlərin artıq toplanması zamanı nəfəs problemləri yaranır.
Səbəbləri
Nəfəs darlığının inkişafının əsas səbəbləri aşağıdakı vəziyyətlər ola bilər.
- Aktiv fiziki fəaliyyət. Buraya idmanla məşğul olmaq, ağır iş daxildir.
- Ürək problemləri. Miokard infarktı, kardiomiopatiyalar, aritmiyalar, ürək qüsurları.
- Ağciyər xəstəlikləri. Bunlara bronx astması, vərəm, ağciyər toxumasının obstruksiyası, ağır pnevmoniya aiddir.
- Damar patologiyaları. İri damarların anevrizmaları və vaskulit qan axınının çətinləşməsinə səbəb olur.
- Hiperventilyasiya sindromu. Bu zaman tənəffüs mərkəzi ağciyərləri kritik həddə qədər tez-tez nəfəs almağa məcbur edir.
Vəziyyətin səbəbinin dəqiq müəyyən edilməsi həkimlərə optimal müalicə taktikasını seçməyə kömək edir.
Diaqnostika
Nəfəs darlığının diaqnostikasının əsas məqsədi həyat üçün təhlükəli xəstəliklərin (ağciyər, damar, ürək patologiyaları) proqressivləşməsinin qarşısını almaqdır. İlk mərhələ anamnezin toplanması və fiziki müayinədir. Həkim nəfəs darlığı əlamətlərinin nə vaxtdan yarandığını, hansı tezliklə və gücdə baş verdiyini və nəyə görə nəfəs almağın çətinləşdiyini müəyyən edir. Mütəxəssislər həmçinin əlamətin sakit vəziyyətdə, yoxsa fiziki fəallıq zamanı yarandığını qeyd edirlər. Sonra əlavə əlamətləri aşkar etmək üçün xəstə müayinə edilir. İlkin diaqnozu dəqiqləşdirmək üçün insan laborator və instrumental müayinələrə yönləndirilir.
- Laborator analizlər. Bunlara biokimyəvi və ümumi qan analizi daxildir. Müayinə iltihab və ya kardioloji patologiya əlamətlərini aşkar etməyə kömək edir. Şiş markerlərinə analiz xərçəng prosesini diaqnoz etməyə imkan verir.
- Spirometriya. İnstrumental üsul tənəffüs səviyyəsini, ağciyər həcmini və nəfəs verilən havanın həcmini müəyyən etməyə kömək edir. Spirometriya ağciyərlərin funksionallığını öyrənməyə imkan verir. Məlumatlar sonrakı müqayisəli müayinələr üçün xəstənin kartına daxil edilir.
- Döş qəfəsinin rentgenoqrafiyası. Ağciyərlərin ətraflı mənzərəsi üçün müayinə iki proyeksiyada aparılır. Üsul ağciyər toxumalarındakı dəyişiklikləri aşkar etməyə və vərəm, plevrit, pnevmoniya, bronxial astma kimi prosesləri diaqnoz etməyə kömək edir.
- Laringoskopiya. Tənəffüs zamanı havanın çatışmazlığı və nəfəs almağın subyektiv çətinliyinin səbəbi tez-tez yad cisim səbəbindən qırtlaq stenozu olur. Laringoskop həkimə boğazı müayinə etməyə və cismi çıxarmağın ən yaxşı yolunu seçməyə kömək edir.
- Ürəyin USM-i. Bu dəqiqləşdirici üsul perikard kisəsi və qapaqlar da daxil olmaqla ürəyin bütün toxumalarının vəziyyətini qiymətləndirmək üçün istifadə olunur.
Zərurət olduqda müayinələr siyahısı genişləndirilə və ya dəyişdirilə bilər. Prosedurların siyahısı ehtimal olunan diaqnozdan asılıdır.
Müalicə
Nəfəs darlığının konservativ müalicəsi kimi onun səbəbindən asılı olaraq fərqlənən dərman preparatları təyin edilir. Belə ki, astmada qlükokortikosteroidlər, beta-adrenomimetiklər və m-xolinoblokatorlardan ibarət pilləli terapiya istifadə olunur.
Ürək işinin pozğunluqlarında diuretiklər, nitratlar, statinlər və s. Təyin edilir. Yaşlı insanlar üçün nəfəs darlığına qarşı tablet formasındakı dərmanlar minimal yan təsirlərlə və yüksək effektivliklə seçilir. XOAX-da bronxları genişləndirən preparatlar tətbiq edilir.
Cərrahi müalicə xərçəng prosesi və ya ürək patologiyaları zamanı istifadə olunur. Ən çox rast gəlinən müdaxilələr – arteriyaların şuntlanması, qapaqların protezlənməsi və ya orqan transplantasiyasıdır. Onkoloji xəstəlikdə cərrah zədələnmiş toxumaları sağlam sərhədlər daxilində, yaxud bütün ağciyəri çıxarır.
Xroniki patologiyalarda nəfəs darlığını azaltmaq üçün müalicəvi bədən tərbiyəsi və fizioterapiya təyin edilir. Elektroforez, maqnitoterapiya və müalicəvi məşqlər nəfəs almanı və ağciyər həcmini yaxşılaşdırmağa kömək edir. Müalicəvi masaj bəlğəmin çıxarılmasına kömək edə, həmçinin immuniteti möhkəmləndirə bilər.
Konsultasiya alın
Bu əlamətləri özünüzdə görürsünüzsə, həkimə müraciət etməyi təxirə salmayın. Vaxtında konsultasiya ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
Ətraflı məlumat almaq və qəbula yazılmaq üçün bizə zəng edin:
Ağırlaşmalar
Nəfəs darlığından əziyyət çəkən insanlar hərəkət fəallığının məhdudlaşması səbəbindən tam hərtərəfli həyat sürə bilmirlər. Bu onları qapalı, ünsiyyətsiz və narahat edir. Nəfəs darlığı zamanı insan bəzən dərin yata bilmir və depressiya inkişaf edir.
Toxumalarda oksigen çatışmazlığı zamanı aşağıdakı vəziyyətlər yaranır:
- Ürək çatışmazlığı;
- Yuxu və psixika pozğunluqları;
- Astmada kəskin boğulma tutmaları;
- Ağciyər ödemi;
- Ağciyər emfizeması;
- Gecə öskürəyi;
- Ağciyər qanaxması;
- Ürək ritminin pozulması.
Ən təhlükəli vəziyyətlər – ağciyər ödemi və ürək işinin pozulmasıdır (letal aritmiya, kəskin ürək çatışmazlığı). Onlar təcili tibbi yardım tələb edir və vaxtında müalicəyə baxmayaraq ölümlə nəticələnə bilər.
Hansı həkimə müraciət etməli
Nəfəs darlığının müalicəsi ilə əsasən terapevt məşğul olur. Zərurət olduqda mütəxəssis xəstəni dar ixtisaslı həkimə yönləndirəcək. Səbəbdən asılı olaraq nəfəs darlığını müxtəlif profilli həkimlər müalicə edir.
Yadda saxla!
Xəstədə ürək və ağciyərlərin xroniki patologiyaları varsa, onun özü və yaxınları üçün güclü nəfəs darlığı zamanı nə etmək lazım olduğunu bilmək vacibdir. Tez-tez nəfəs darlığına qorxu hissi, döş qəfəsində sıxılma müşayiət edir. Bu, beynə oksigen çatdırılmasının pozulması ilə bağlıdır ki, nəticədə hüceyrələr qidalanma çatışmazlığı yaşayır və normal fəaliyyət göstərməyi dayandırır. Nəfəs darlığının nəticəsi bayılma və ya güclü boğulma ola bilər. İlk yardım qaydalarına görə insanı oturtmaq və ya uzandırmaq, döş qəfəsini sıxan geyimi çıxarmaq və ya düymələrini açmaq, təmiz hava axını təmin etmək lazımdır. Mümkün qədər tez təcili yardım çağırmaq vacibdir.
Suallar və cavablar
İlkin qəbulu terapevt aparır. O, əsas müayinələri təyin edir və nəticələrə əsasən xəstəni dar profilli mütəxəssislərə yönləndirir. Terapevt güclü nəfəs darlığının niyə yarandığını müəyyən edə və nəfəs almaq çətinləşdikdə nə etmək lazım olduğunu izah edə bilər.
Hamiləlik zamanı uşaqlıqda inkişaf edən dölün diafraqmaya təzyiq göstərməsi qadının fəallıq zamanı dərindən nəfəs almasına mane olur. Buna görə ürək və ağciyərlər artan yük daşıyır. Adətən hamiləlik dövründə nəfəs darlığı nə anaya, nə də gələcək körpəyə zərər vermir, lakin ani güclənən və ya nəfəs çatışmazlığı hissi ilə müşayiət olunan hallarda həkimə müraciət etmək lazımdır. Hamilə qadınlar dəqiqədə 22-24 tənəffüs tezliyi ilə nəfəs alır.
Müalicənin əsas prinsipi patologiyanın dəqiq səbəbini müəyyən etməkdir. Məhz onun mənşəyi müalicə kursunu dəqiq təyin etməyə kömək edəcək. Əgər nəfəs darlığı qaçışdan və ya uzun gəzintidən sonra daim yaranırsa, bu, əzələ tonusunun azalmasından xəbər verə bilər.
Nəfəs darlığının profilaktikası üçün yükləri və məşqləri tədricən artırmaq olar. Ürək və ağciyərlərin ciddi patologiyaları olduqda, ilk növbədə əsas xəstəliyin müalicə kursunu keçmək lazımdır.
