Amniosentez təklif olunub: qərarı necə verməli?

Ultrasəs nəzarəti altında qarın divarından nazik iynə ilə amniotik mayedən nümunə götürülür. Həmin mayedəki hüceyrələr və digər material seçilmiş analizlər üçün istifadə olunur. Prosedur adətən hamiləliyin 15-ci həftəsindən sonra aparılır. Dəqiq vaxt göstərişə və fərdi qiymətləndirməyə uyğun seçilir.

Bu, bütün genetik xəstəlikləri və bütün inkişaf problemlərini göstərən universal müayinə deyil. Eyni üsulla alınan nümunədə fərqli analizlər aparıla bilər. “Amniosentez normaldır” ifadəsi hansı testin normal olduğu açıqlanmadıqda natamam məlumatdır. Qəbulda laborator müayinənin adını və cavab verəcəyi sualı yazılı dəqiqləşdirin.

Amniosentez adətən ambulator aparılır, yəni gecələmək tələb olunmur. Prosedur qısa çəkir, lakin hazırlıq və sonrakı müşahidə üçün vaxt ayırmaq lazımdır.

1. Razılıq söhbəti. Məqsəd, risklər və alternativlər izah olunur, razılıq yalnız sizin qərarınızdan sonra imzalanır.
2. Ultrasəs müayinəsi. Körpənin vəziyyəti, ürək fəaliyyəti, plasentanın yeri və maye cibi yoxlanılır.
3. Dəri təmizlənir. Qarın nahiyəsi antiseptiklə işlənir.
4. Nümunə götürülür. Ultrasəsin nəzarəti ilə nazik iynə amniotik boşluğa yönəldilir və az miqdarda maye alınır.
5. Yenidən yoxlama. Prosedurdan sonra körpənin ürək fəaliyyətinə baxılır və bir müddət müşahidə edilir.

Çoxları hissiyyatı təzyiq və ya qısa müddətli sancı kimi təsvir edir. Hissiyyat fərdi olduğundan, həkimlə ağrının azaldılması imkanlarını əvvəlcədən müzakirə edin.

Gəlişdən əvvəl klinikadan prosedurun təxmini müddətini və evə qayıdış üçün lazım olan vaxtı soruşun ki, günü planlaşdırmaq asan olsun.

Skrininq nəticəsi, ultrasəsdə dəyişiklik, ailə tarixçəsi və konkret genetik risk diaqnostik test barədə söhbətə səbəb ola bilər. Yaş təkbaşına bütün qadınlarda eyni qərarı müəyyənləşdirmir. Alternativlər, əlavə məlumatın faydası və nəticənin sizin üçün əhəmiyyəti danışılmalıdır.

Ananın qanından aparılan hüceyrəsiz DNT skrininqi bəzi xromosom dəyişiklikləri üçün yüksək informativ ola bilər, lakin diaqnostik amniosentezin hər mənada əvəzi deyil. Skrininqin müsbət cavabı geri dönməz qərar üçün tək əsas sayılmamalıdır; təsdiqləyici qiymətləndirmə müzakirə edilir.

Genetik diaqnostika üçün digər invaziv üsul xorion villus biopsiyasıdır. Hər iki üsulda məqsəd döl hüceyrələrini əldə etməkdir, lakin fərqlər var:

Hansı üsulun uyğun olduğu hamiləlik həftəsindən, skrininq cavabından, ailə tarixçəsindən və araşdırılacaq suala görə seçilir. Bu seçimi həkim və genetik məsləhətçi ilə birlikdə edin.

Hamiləlik itkisi, infeksiya və maye gəlməsi kimi risklər var; proseduru tam risksiz adlandırmaq olmaz. Fərdi risk klinik vəziyyət və icra edən komandanın təcrübəsi ilə bağlıdır. İnternetdə gördüyünüz bir faizi şəxsi riskiniz kimi qəbul etmək əvəzinə komandanın izahını alın.

Qan qrupunuz, rezus vəziyyəti, infeksiyalar və dərmanlar barədə məlumat verin. Rh-mənfi qadınlarda uyğun hallarda anti-D profilaktikası qiymətləndirilir. Hər dərmanı əvvəlcədən sadalayın, amma həkimlə danışmadan dayandırmayın. Prosedurdan sonrakı fəaliyyət və əlaqə qaydalarını yazılı alın.

• Skrininq cavabını, ultrasəs hesabatlarını və varsa hüceyrəsiz DNT testinin nəticəsini gətirin.
• Qan qrupunuz və rezus faktorunuz barədə yazılı məlumat götürün.
• Davamlı qəbul etdiyiniz dərmanların siyahısını hazırlayın, lakin həkimlə danışmadan onları dayandırmayın.
• Qanaxma pozuntusu, allergiya və infeksiya (məsələn, virus daşıyıcılığı) barədə həkimə bildirin.
• Prosedurdan sonra evə yola düşmək üçün müşayiətçi ilə gəlmək barədə düşünün.
• Prosedurdan sonrakı günlərdə yüngül rejim üçün vaxt ayırın və işdən çıxış planını əvvəlcədən qurun.
• Sualları yazın: məqsəd, cavab vaxtı, qeyri-müəyyən nəticə ehtimalı.

Müayinədən əvvəl aclıq və ya mədə boşluğu tələb olunub-olunmadığını klinikadan soruşun; qayda mərkəzə görə fərqlənə bilər. Əsas məqsəd ətraflı məlumatlı və sakit şəkildə qərar verməkdir.

Güclü və ya davam edən ağrı, hərarət, qanaxma və ya uşaqlıq yolundan maye gəlməsi olduqda komanda ilə gecikmədən əlaqə saxlayın. Özünüzü ciddi pis hiss edirsinizsə, təcili yardım alın. Əlamətin normal olub-olmadığını yalnız mesaj cavabını gözləyərək müəyyənləşdirməyə çalışmayın.

Nəticənin hissələri müxtəlif vaxtda hazır ola bilər. Hansı cavabın ilkin, hansının yekun olduğunu soruşun. Müayinənin məhdudiyyətləri və qeyri-müəyyən nəticə ehtimalı da əvvəlcədən danışılmalıdır. Sizin üçün vacib sualları qəbuldan əvvəl yazmaq qərarı daha aydınlaşdırır.

Cavabı gözləmək çox vaxt prosedurun özündən daha çətin olur. Bu dövrdə narahatlıq, yuxu pozuntusu və təkrarlanan düşüncələr geniş yayılmış reaksiyadır. Bu hisslərin olması qərarınızın səhv olduğunu göstərmir.

• Cavabın təxmini hazır olma müddətini və sizə kimin, hansı yolla xəbər verəcəyini öyrənin.
• Yaxın bir adamla vəziyyəti bölüşün; tək qalmamaq faydalıdır.
• Genetik məsləhətçi və ya psixoloq dəstəyi barədə soruşun.
• İnternetdə qeyri-müəyyən forum yazıları ilə vaxt keçirməkdən çəkinin.

Nəticə normal olarsa, hamiləliyin müntəzəm izlənməsi davam edir. Dəyişiklik aşkarlanarsa, bu, qərarın tək bir görüşdə verilməli olması demək deyil: nəticənin mənası, mümkün yollar və dəstək imkanları ardıcıl izah edilməlidir. Yekun qərar sizin və həkimlərin ortaq müzakirəsi ilə formalaşır.

Amniosentez təklif olunanda “hansı xəstəlik üçün?” sualını konkret verin. Nümunədə sürətli xromosom qiymətləndirilməsi, daha geniş analiz və ya müəyyən ailəvi dəyişiklik araşdırıla bilər. Bunların cavab vaxtı və əhatəsi eyni deyil. Laboratoriyanın nəyi yoxlayacağı razılıq söhbətində aydın olmalıdır.

Məsələn, skrininqdə müəyyən risk hesablanıbsa, məqsəd o sualı dəqiqləşdirmək ola bilər. Ultrasəsdə başqa dəyişiklik də varsa, əlavə suallar yarana bilər. Bir cavabın normal olmasının digər tapıntını necə dəyişdirdiyini həkim izah etməlidir. Tək “genetika normaldır” cümləsi əvəzinə hansı nəticənin normal olduğunu öyrənin.

Özünüz üçün nəticənin nəyi dəyişdirəcəyini də düşünün: əlavə məsləhətləşmə, doğuş planı və ya başqa nəzarət barədə suallarınız ola bilər. Hər qərarı elə həmin dəqiqə vermək məcburiyyətində hiss etməyin; komandanın izahından sonra anlayışınızı yoxlayın və lazım olduqda əlavə görüş istəyin.

Amniosentez barədə qərar yalnız tibbi deyil, həm də şəxsi dəyərlərlə bağlıdır. Eyni nəticə iki ailə üçün fərqli mənaya malik ola bilər. Buna görə genetik məsləhətçi və ya təcrübəli həkimlə ayrıca görüş təşkil etmək faydalıdır.

• Məsləhətləşmədə skrininqin nəyi göstərdiyi və nəyi göstərmədiyi izah olunur.
• Diaqnostik testdən imtina etmək də qanuni seçimdir; bu halda hamiləliyin müşahidə planı müzakirə edilir.
• Qərarı verməzdən əvvəl həyat yoldaşınızla və ya yaxın adamınızla ortaq suallar hazırlayın.
• Nəticədən asılı olaraq, hamiləliyin davamı, doğuş yeri və körpənin doğuşdan sonrakı baxışı barədə əvvəlcədən məlumat alın.

Heç kim sizi tələsik qərar verməyə məcbur etməməlidir. Zəruri müddət ərzində suallarınıza dolğun cavab almaq haqqınızdır.

Prosedurdan sonra bir neçə gün yüngül rejim tövsiyə olunur. Yüngül qarın gərginliyi və ya sancı ola bilər; bu, adətən qısa müddətdə azalır. Həkimin verdiyi göstərişə əməl edin: ağır yük qaldırmaq, intensiv idman və uzun səfərlər barədə qaydanı yazılı alın.

• Kifayət qədər maye qəbul edin və istirahət edin.
• Cinsi əlaqə və vanna barədə həkimin təyin etdiyi fasilənin müddətini dəqiqləşdirin.
• Rh-mənfi qan qrupunuz varsa, profilaktik tədbir barədə məlumat götürün.
• Növbəti ultrasəs və qəbul tarixini öyrənin.

Hər hansı narahatedici əlamət yaranarsa, öncə komandanın təcili əlaqə nömrəsinə zəng edin.