Endometrium biopsiyası: nümunə nəyi aydınlaşdırır?

Pipelle üsulunda nazik alətlə uşaqlıq boynundan keçərək daxili qatdan nümunə götürülür. Bu, bütün boşluğa kamera ilə baxış olan histeroskopiya ilə eyni deyil. Müxtəlif biopsiya və müdaxilə üsulları fərqli məlumat verir; üsulun seçimi araşdırılan problemə görə aparılır.

Bir hissədən alınmış nümunə bütün mümkün ocaqlı dəyişiklikləri hər zaman göstərməyə bilər. Müəyyən vəziyyətdə görüntüləmə və ya məqsədli baxışla əlavə qiymətləndirmə lazım olur. “Biopsiya verdim” ifadəsi nəticənin hansı sahəni və hansı keyfiyyətdə əhatə etdiyini təkbaşına izah etmir.

Endometrium biopsiyası uşaqlığın daxili qatında dəyişiklik şübhəsi olduqda və ya səbəbi aydın olmayan qanaxmanı araşdırarkən planlaşdırılır. Tipik göstərişlər bunlardır:

• menopauzadan sonra qanaxma;
• aybaşılararası və ya çox uzun, ağır qanaxma, xüsusilə 45 yaşdan sonra və ya risk amilləri olduqda;
• ultrasəsdə endometriumun qalınlaşması;
• Pap-testdə vəzi hüceyrələrində qeyri-adi dəyişiklik;
• uzun müddət yumurtlama olmaması, piylənmə və ya hormonal tarazlıq pozulması kimi risk amillərində qiymətləndirmə.

Hamiləlik ehtimalını, dərmanları, qanaxma ilə bağlı xəstəlikləri və əvvəlki ağrılı müayinələri bildirin. Hazırlıq və ağrıkəsici seçimini klinika ilə danışın; dərmanı özbaşına dayandırmayın. Ağrı hissi qadınlar arasında fərqlənir və prosedur sancılı ola bilər.

Narahatlığınız varsa, bunu yalnız prosedur başlayandan sonra deyil, təyinat veriləndə deyin. Hansı ağrı nəzarəti variantının mümkün olduğunu, prosedur tamamlanmazsa alternativi və razılıq qaydasını soruşun. Ağrı barədə danışmaq müdaxilədən imtina kimi qəbul edilməməlidir.

Prosedur adətən ambulator keçir və bir neçə dəqiqə çəkir. Ümumi gediş belədir:

1. Söhbət və razılıq. Məqsəd, mümkün narahatlıq və alternativlər izah olunur.
2. Hamiləlik yoxlanması. Lazım olduqda hamiləlik testi aparılır.
3. Baxış. Ginekoloji kresloda güzgü ilə uşaqlıq boynu görünür və təmizlənir.
4. Nümunə. Nazik alət uşaqlıq boynundan keçirilərək daxili qatdan toxuma götürülür. Bu zaman qısa sancı ola bilər.
5. Göndərmə. Nümunə qaba qoyulur və laboratoriyaya göndərilir.

Prosedur zamanı narahatlığınız artarsa, bunu dərhal deyin; ara vermək mümkündür.

Laboratoriya üçün toxuma az ola bilər. Bu cavab “normaldır” ilə eyni deyil, amma avtomatik xəstəlik də demək deyil. Təkrar və ya başqa üsulla qiymətləndirmə ehtiyacı qanaxma, ultrasəs və fərdi risklə birlikdə seçilir.

Nəticənin tam surətini saxlayın. Klinikadan onun nə vaxt gələcəyini və hansı həkimin izah edəcəyini soruşun. Xəbər gəlməzsə əlaqə saxlayın; səssizliyi normal cavab saymayın. Müalicə planı nəticə ilə əlaqələndirilməlidir.

Biopsiyaya qərar verərkən həkim çox vaxt transvaginal ultrasəs nəticəsinə baxır. Endometriumun qalınlığı aybaşı dövrünün mərhələsinə görə dəyişir: aybaşıdan sonra nazik, yumurtlamaya yaxın və lütein fazada daha qalın olur. Buna görə “norma” dövr gününə və menopauza vəziyyətinə bağlıdır.

Menopauzadan sonra isə endometrium adətən nazik olur. Qanaxma şikayətində nazik endometrium çox vaxt xərçəngin az ehtimalı ilə əlaqələndirilir, qalınlaşma isə əlavə qiymətləndirmə tələb edə bilər. Hədd dəyərləri və qərar həkimə aiddir. Ultrasəs təkbaşına diaqnoz qoymur; ultrasəs və biopsiya bir-birini tamamlayır. Ultrasəs hesabatını biopsiyaya gələndə gətirin.

Yüngül sancı və az qanaxma ola bilər. Cinsi əlaqə, tampon və başqa vasitələrlə bağlı qaydanı komandanın göstərişinə uyğun izləyin. Güclü və artan ağrı, hərarət, pis qoxulu ifrazat və ya çox qanaxmada gecikmədən tibbi məsləhət alın.

Şikayət davam edirsə, əvvəlki normal nümunəni bütün gələcək qanaxmaların izahı saymayın. Yeni və ya təkrarlanan problem yenidən qiymətləndirilə bilər. Növbəti görüşə qanaxma tarixlərini və istifadə etdiyiniz preparatları gətirmək faydalıdır.

Bəzi vəziyyətlərdə biopsiya ya təxirə salınır, ya da başqa üsulla əvəz olunur. Qərarı həkim verir, lakin aşağıdakıları bilmək faydalıdır:

• hamiləlik varsa, prosedur aparılmır;
• aktiv çanaq infeksiyası varsa, əvvəlcə müalicə lazım ola bilər;
• uşaqlıq boynu çox dar olarsa, alətin keçirilməsi çətinləşir;
• qanaxma pozğunluğu və ya laxtalanmaya təsir edən dərman istifadəsi varsa, hazırlıq fərdi planlaşdırılır;
• narahatlıq çox güclüdürsə, ağrının idarəsi və ya başqa şəraitdə aparılma müzakirə edilir.

Alət keçməzsə və ya nümunə kifayət etməzsə, histeroskopiya kimi kamera ilə baxışa üstünlük verilə bilər. Bu, əvvəlki cəhdin “uğursuzluğu” deyil, daha dəqiq qiymətləndirmə üçün seçimdir.

Endometrium biopsiyasında toxumanın miqdarı və qiymətləndirməyə yetməsi vacibdir. Qeyri-kafi nümunə normal toxuma cavabından fərqlidir. Bu nəticədə növbəti addım şikayət, görüntü və risklə birlikdə seçilir; avtomatik eyni qayda yoxdur.

Ocaqlı dəyişiklik ehtimalı varsa, kor üsulla alınmış nümunə bütün sualı cavablandırmaya bilər. Həkimdən histeroskopiya və məqsədli qiymətləndirmə ehtiyacını soruşun. Bu, hər biopsiyadan sonra mütləq yeni prosedur demək deyil; açıq qalan sual aydınlaşdırılmalıdır.

Qanaxma davam edirsə, əvvəlki normal cavabı da gətirərək yenidən müraciət edin. Yeni əlamət köhnə nəticənin imkanları çərçivəsində ayrıca düşünülür. Prosedur təsviri, histoloji hesabat və qanaxma tarixlərini bir yerdə saxlamaq ardıcıl qərarı asanlaşdırır. Yalnız şifahi “yaxşı idi” məlumatı ilə kifayətlənməyin.

Endometriumun həddindən artıq qalınlaşması çox vaxt uzun müddət estrogenin progesteron tərəfindən kifayət qədər balanslaşdırılmamasından yaranır. Bu səbəbdən aşağıdakı amillər həkimin diqqətini artırır:

• artıq çəki və piylənmə, çünki yağ toxuması estrogen istehsal edir;
• şəkərli diabet və insulin müqaviməti;
• polikistik yumurtalıq sindromu və uzun müddət yumurtlamanın olmaması;
• erkən başlayan aybaşı və gec menopauza;
• heç doğuş keçirməmək;
• bəzi hormon müalicələri;
• ailədə uşaqlıq, yoğun bağırsaq və ya yumurtalıq xərçəngi tarixçəsi.

Bu amillərin olması xəstəlik demək deyil, sadəcə şikayət zamanı biopsiyanın daha tez düşünülməsinə səbəb ola bilər. Risk amillərinizi qəbulda açıq deyin.

Histoloji cavabda aşağıdakı ifadələrə rast gələ bilərsiniz. Cədvəl yalnız ümumi məna verir.

Cavabı ginekoloqla birlikdə oxuyun; sonrakı addım nəticə, yaş və şikayətinizə bağlıdır.

Nəticə qeyri-müəyyən görünürsə və ya sizin vəziyyətinizlə uyğun gəlmirsə, ikinci rəy almaq və ya preparatların təkrar baxışını istəmək hüququnuz var. Əsas odur ki, cavab sənəd şəklində olsun və növbəti addım dəqiq yazılsın.

Üsul seçimi şikayətə, yaşa, ultrasəs tapıntısına və riskinizə bağlıdır. Çox vaxt müxtəlif üsullar ardıcıl olaraq istifadə olunur. Hansı üsulun sizin üçün nə üçün seçildiyini və alternativlərini həkimdən soruşun.