Sidik yolları xəstəlikləri

Sidik yollarının xəstəlikləri müxtəlif əlamətlərlə özünü göstərə bilər. Bəzən şikayətlər yüngül olur və özlüyündə keçəcək kimi görünür, lakin təkrarlanan və ya uzun çəkən narahatlıq mütləq müayinə tələb edir. Aşağıdakı əlamətlər uroloqa müraciət üçün əsasdır:

• sidik ifrazı zamanı yanma, göynəmə və ya ağrı;
• gün ərzində tez-tez və ya qəfil, təcili sidiyə getmə hissi;
• gecələr sidiyə bir neçə dəfə qalxma;
• sidiyin bulanıq olması, qeyri-adi qoxusu və ya rəngi;
• sidik axınının zəifləməsi, kəsilib-kəsilib getməsi;
• öskürəndə, gülərkən və ya əl-ayaq hərəkətində sidik sızması;
• uretradan ifrazat və ya cinsi əlaqədən sonra yaranan narahatlıq;
• qarının aşağı hissəsində ağrı.

Qadınlarda və kişilərdə səbəblər fərqli ola bilər. Kişilərdə eyni şikayətlər prostat vəzi ilə də bağlı ola bilər, ona görə uroloq əlamətləri ümumi mənzərə içində qiymətləndirir. Diaqnozu yalnız həkim müayinədən sonra qoyur.

Sistit sidik kisəsinin selikli qişasının iltihabıdır. Qadınlarda daha tez-tez rast gəlinir, kişilərdə isə nisbətən azdır və səbəbinin araşdırılması xüsusilə vacibdir. Sistitin müalicəsi infeksiyanın növündən, əlamətlərin ağırlığından və tez-tez təkrarlanıb-təkrarlanmamasından asılıdır.

Uretrit sidik kanalının iltihabıdır və çox vaxt cinsi yolla keçən infeksiyalarla əlaqəli olur. Belə infeksiyalar bəzən heç bir əlamət vermədən də gedə bilər. Buna görə uretrit və cinsi yolla keçən infeksiyaların müalicəsi zamanı:

• əvvəlcə dəqiq səbəb analizlərlə müəyyən edilir;
• müalicə yalnız həkimin təyinatı ilə aparılır;
• lazım gələrsə, cinsi partnyorun da müayinəsi və müalicəsi tövsiyə olunur;
• müalicə başa çatdıqdan sonra nəzarət müayinəsi planlaşdırıla bilər.

Özbaşına antibakterial dərman qəbulu şikayətləri müvəqqəti azalda, lakin səbəbi gizlədə və xəstəliyi xroniki hala gətirə bilər.

Müalicə başladıqdan sonra əlamətlər azalsa belə, həkimin təyin etdiyi müddəti tamamlamaq vacibdir. Şikayət təkrarlanarsa, səbəbin dərindən araşdırılması lazım gəlir.

Müayinə şikayətlərə və ilkin söhbətə uyğun seçilir. Hər xəstəyə bütün testlər tələb olunmur. Uroloq ən çox bunlardan istifadə edir:

• sidiyin ümumi analizi və becərmə — iltihabı və onun törədicisini müəyyən etmək üçün;
• uretradan yaxma və PZR analizləri — uretrit və cinsi yolla keçən infeksiyalar zamanı;
• sidik kisəsinin USM-i — kisənin divarını, tutumunu və sidikdən sonra qalan həcmi görmək üçün;
• sidiyin sitologiyası — sidikdə qeyri-adi hüceyrələri yoxlamaq üçün, xüsusilə sidikdə qan görünəndə və ya şikayətlər uzun müddət keçməyəndə;
• kompleks urodinamik müayinə — sidik kisəsinin dolması və boşalması zamanı onun işini ölçmək üçün.

Nəticələr həkim tərəfindən sadə dillə izah olunur və növbəti addımlar birgə müzakirə edilir.

Müayinələr adətən eyni gün və ya qısa müddətdə aparılır. Əgər xəstəliyin gedişi qeyri-adidirsə, həkim əlavə müayinə təklif edə bilər, bu isə mütləq ciddi problem olduğunu göstərmir.

Sidik kisəsinin həddindən artıq aktivliyi qəfil, güclü sidik ifrazı istəyi və tez-tez sidiyə getmə ilə özünü göstərir. Kişilərdə sidik saxlaya bilməmə prostat əməliyyatından sonra, sinir sistemi xəstəlikləri zamanı və ya sidik kisəsinin boşalmasının pozulması ilə bağlı yarana bilər. Gecə tez-tez sidiyə qalxmanın isə bir sıra səbəbi ola bilər: axşam çox maye qəbulu, prostat vəzinin böyüməsi, şəkərli diabet, yuxu pozuntuları və ürək-damar xəstəlikləri.

Səbəb müəyyən edildikdən sonra plan fərdi qurulur. Çox hallarda müalicə maye və qidalanma rejiminin tənzimlənməsindən, sidik kisəsinin məşqindən və çanaq dibi əzələlərinin gücləndirilməsindən başlayır. Lazım gələrsə, həkim dərman müalicəsi və ya digər üsulları təklif edir. Kişilərdə sidik saxlaya bilməmənin müalicəsi səbəbdən və urodinamik müayinənin nəticəsindən asılı olaraq seçilir.

Hər xəstə üçün şikayətin həyat keyfiyyətinə təsiri fərqlidir. Ona görə həkim yalnız nəticələrə yox, gündəlik rahatlığınıza da diqqət yetirir.

Aşağıdakı vəziyyətlər gözləməyi və ya evdə müalicəni qəbul etmir. Bu hallarda 103 nömrəsinə zəng edin və ya ən yaxın təcili yardım şöbəsinə müraciət edin:

• yüksək hərarətlə birlikdə bel nahiyəsində, böyrək tərəfdə ağrı və titrəmə;
• sidiyi ifraz etmək mümkün deyil, sidik kisəsi dolu olduğu halda boşalmır;
• sidikdə çoxlu qan və ya laxtalar, güclü ağrı;
• qusma ilə müşayiət olunan şiddətli ağrı və halsızlıq.

Daha yüngül, lakin davam edən şikayətlər üçün planlı uroloq qəbuluna yazılmaq kifayətdir. Şübhə olduqda gecikdirməmək daha məqsədəuyğundur.

Dözülməz ağrı, davamlı qusma və ya özünü çox pis hiss etmə də eyni dərəcədə ciddi əlamətlərdir. Belə vəziyyətdə sürücü olmadan yola düşməyin və yaxınlarınızdan kömək istəyin. Təcili yardım gələnə qədər sidik və ya dərman qəbulu barədə həkimə dəqiq məlumat verməyə çalışın. Uşaqlarda və yaşlılarda infeksiya daha sürətlə ağırlaşa bilər, buna görə onlar üçün gözləmək məsləhət görülmür.