Homosistein insanın qida ilə qəbul etdiyi metioninin orqanizmdə çevrilməsi prosesində əmələ gələn amin turşusudur. Bu səhifədə homosisteinin aşağı düşməsinin səbəbləri, növləri, diaqnostikası, müalicəsi və mümkün ağırlaşmaları, əlaqəli xəstəliklər, hansı həkimə müraciət etmək lazım olduğu və mütəxəssis rəyi barədə məlumat toplanıb.
İxtisas: Endokrinoloq Hematoloq Kardioloq Nefroloq Onkoloq Qastroenteroloq Revmatoloq Terapevt
Yayımlanma tarixi: Yenilənmə tarixi:
Homosistein insanın qida ilə qəbul etdiyi metioninin orqanizmdə çevrilməsi prosesində əmələ gələn amin turşusudur. Homosistein kənardan təmiz halda daxil olmur, o, biokimyəvi reaksiyalar zəncirində aralıq həlqə kimi formalaşır. Normal şəraitdə molekulların bir hissəsi B qrupu vitaminlərinin, o cümlədən folatların iştirakı ilə yenidən mübadilə proseslərinə qoşulur. Mübadilə düzgün işlədikdə bu birləşmə bir sıra funksiyaları yerinə yetirir: damar divarlarının elastikliyini və bütövlüyünü saxlayır, zülal mübadiləsində iştirak edir, hüceyrələrin bölünməsinə və inkişafına təsir edir. Böyüklərdə qanda homosisteinin normal göstəricisi təxminən 5–15 mkmol/l təşkil edir. Analiz qadınlarda və kişilərdə homosisteinin aşağı olduğunu (5 mkmol/l-dən aşağı) göstərdikdə, həkimlər bunu maddələr mübadiləsində müəyyən pozğunluqlardan xəbər verən kənarlaşma kimi qiymətləndirirlər. Adətən yüksək göstəricilər daha çox müzakirə olunsa da, aşağı səviyyənin də əhəmiyyəti var: o, mühüm qida maddələrinin çatışmazlığı və ya orqanizmin fərdi xüsusiyyətləri ilə bağlı ola bilər. Xəstə üçün bu o deməkdir ki, dəyişikliyin səbəbini araşdırmaq lazımdır. Bəzən səviyyənin azalması natamam qidalanmadan və ya xəstəliklərin mövcudluğundan xəbər verir. Buna görə də qan analizində «homosistein aşağıdır» nəticəsi alındıqda həkimə müraciət edib əlavə müayinələrdən keçmək vacibdir.
Növləri
Homosisteinin azalması xarakterinə görə fərqli ola bilər. Həkimlər səbəbin hansı istiqamətdə axtarılacağını müəyyən etmək üçün bu vəziyyəti təsnif edirlər. Hipohomosisteinemiyanın aşağıdakı növləri ayırd edilir:
- Müvəqqəti azalma (qidalanma və ya müəyyən dərmanların qəbulu ilə əlaqədardır);
- Xroniki azalma (xəstəliklər və ya maddələr mübadiləsi pozğunluqları ilə şərtlənir);
- Fizioloji azalma (məsələn, hamiləlik dövrü üçün xarakterikdir).
Səbəbləri
Homosisteinin səviyyəsi orqanizmdəki bir çox proseslərdən asılıdır. Onun azalması bir sıra pozğunluqlara işarə edə bilər.
Azalmanın əsas səbəbləri:
- Bədxassəli şişlər. Bəzi xərçəng növlərində maddələr mübadiləsi prosesləri dəyişir və orqanizm homosisteini aktiv şəkildə sərf etməyə başlayır, bu da onun plazmada azalmasına gətirib çıxarır.
- Şəkərli diabet. Bu xəstəlikdə qida maddələrinin mənimsənilməsi və metionin mübadiləsində iştirak edən fermentlərin işi pozulur, nəticədə aminturşunun səviyyəsi aşağı düşür.
- Sistem qırmızı qurd eşənəyi. Autoimmun mənşəli iltihab qaraciyər və böyrək fermentlərinin işini dəyişir, bu da homosisteinin normal dövranına mane olur.
- Revmatoid artrit. Oynaqların xroniki iltihabı zamanı zülalların parçalanması prosesləri sürətlənir, bu da aminturşuların balansına təsir edir və homosisteinin miqdarını azaldır.
- Hipertireoz. Qalxanabənzər vəzin artıq fəallığı maddələr mübadiləsini, o cümlədən metionin dövranını sürətləndirir və nəticədə qandakı homosisteinin səviyyəsi aşağı düşür.
- Qaraciyər xəstəlikləri. Bu orqanın işi pozulduqda zülal sintezi və metabolitlərin, o cümlədən aminturşuların emalı əziyyət çəkir, bu da homosisteinin azalmasına səbəb olur.
Diaqnostika
Homosisteinin aşağı səviyyəsinin qeydə alınması yalnız sonrakı müayinələr üçün başlanğıc nöqtəsidir. Onların məqsədi azalmanın məhz nə ilə bağlı olduğunu — qidalanma xüsusiyyətləri, irsi amillər, yoxsa daxili orqanların nasazlığı ilə — müəyyən etməkdir.
Diaqnostika kompleksinə aşağıdakılar daxil ola bilər:
- Qanın klinik və biokimyəvi analizi;
- B qrupu vitaminlərinin, o cümlədən folatların miqdarının təyini;
- Qaraciyər fəaliyyətinin qiymətləndirilməsi;
- Qalxanabənzər vəzi hormonlarının tədqiqi;
- Qlükozaya tolerantlıq testi və qlikozillənmiş hemoqlobinin təyini;
- Immunoloji analizlər.
Hər bir müayinə qiymətli məlumat verir: klinik analiz qanyaranma sisteminin ümumi vəziyyətini əks etdirir, biokimya isə daxili orqanların funksiyası barədə fikir yürütməyə imkan verir. Vitamin səviyyəsinin ölçülməsi orqanizmdə amin turşularının emalı üçün kofermentlərin kifayət qədər olub-olmadığını göstərir. Qalxanabənzər vəzi hormonlarının nəzarətdə saxlanılması xüsusi əhəmiyyət daşıyır, çünki endokrin sistemdəki nasazlıqlar birbaşa homosistein konsentrasiyasının dəyişməsi ilə bağlıdır. Şəkər testləri gizli diabeti aşkarlayır, immunoloji müayinələr isə sistem xəstəliklərini müəyyən etməyə imkan verir.
Müalicə
Göstəricini normallaşdırmaq üçün addımlar atmazdan əvvəl həkim ilk növbədə homosisteinin niyə normadan aşağı olduğunu müəyyən etməyə çalışır. Yalnız problemin əsl mənbəyini müəyyən etdikdən sonra, təkcə simptomu deyil, onun kökünü aradan qaldıran müalicə seçmək mümkün olur. Müalicə strategiyası fərdi qaydada formalaşdırılır və adətən bir neçə istiqaməti birləşdirir: rasionun korreksiyası, vitamin çatışmazlığının aradan qaldırılması və aminturşu mübadiləsinə təsir edən xəstəliklərin müalicəsi.
Maddələr mübadiləsini tarazlaşdırmaq üçün metioninin emalını yaxşılaşdıran və B qrupu vitaminlərinin optimal mənimsənilməsini təmin edən preparatlardan istifadə olunur. Qaraciyər və ya ürək fəaliyyətində pozğunluqlar olduqda əlavə olaraq dəstəkləyici vasitələr təyin edilə bilər, çünki məhz bu orqanlar homosisteinin balansı ilə sıx bağlıdır. Müalicənin ən vacib prinsipi dinamik nəzarətdir: xəstə mütəmadi olaraq analiz verir, həkim isə göstəricini fizioloji hədlərdə saxlamaq üçün dozanı və qəbul sxemini korreksiya edir.
Qidalanmaya xüsusi diqqət yetirilir. Rasiona B qrupu vitaminləri və fol turşusu ilə zəngin məhsullar daxil edilir: yaşıl tərəvəzlər, paxlalılar, tammənşəli taxıl məhsulları, qoz-fındıq, yumurta, az yağlı süd məhsulları. Rafinə şəkərin artıqlığından və sənaye emalından keçmiş qidalardan çəkinmək, rejimə və qidanın müxtəlifliyinə riayət etmək vacibdir. Hamiləliyə hazırlaşan qadınlar üçün pəhrizə nəzarət xüsusi əhəmiyyət kəsb edir, çünki homosisteinin kifayət qədər səviyyəsi hamiləliyin əlverişli gedişinə birbaşa təsir edir.
Pəhriz və vitamin dəstəyi ilə yanaşı, müalicə səbəbkar xəstəliyin aradan qaldırılmasına yönəlir. Məsələn, diabet zamanı qlükozanın səviyyəsi, hipertireoz zamanı qalxanabənzər vəzin işi, qaraciyər xəstəliklərində isə orqanın funksiyası korreksiya edilir. Bu cür kompleks yanaşma təkcə homosisteini artırmır, həm də normal maddələr mübadiləsini bərpa edərək ağırlaşma riskini azaldır və ümumi sağlamlıq vəziyyətini dəstəkləyir.
Xəstələrə tibbi tədbirləri sağlam həyat tərzi ilə birləşdirmək tövsiyə olunur: kifayət qədər fiziki aktivlik, zərərli vərdişlərdən imtina, çəkiyə nəzarət və stresslə mübarizə.
Konsultasiya alın
Bu əlamətləri özünüzdə görürsünüzsə, həkimə müraciət etməyi təxirə salmayın. Vaxtında konsultasiya ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
Ətraflı məlumat almaq və qəbula yazılmaq üçün bizə zəng edin:
Ağırlaşmalar
Homosisteinin aşağı səviyyəsinə əhəmiyyət verməmək zaman keçdikcə orqanizm üçün ciddi problemlərə çevrilə bilər. Kənarlaşma korreksiya edilmədikdə damar, sinir, immun və endokrin sistemlərinə aid ağırlaşmaların riski tədricən artır.
Mümkün nəticələrə aiddir:
- Damar divarlarının zəifləməsi — aminturşunun çatışmazlığı zamanı arteriyaların möhkəmliyinə və elastikliyinə cavabdeh olan maddələrin balansı pozulur;
- Xroniki zəiflik və enerji potensialının azalması — koferment və aminturşu çatışmazlığı zamanı orqanizmin ümumi tonusu və işləmə qabiliyyəti aşağı düşür;
- Sinir sistemi pozğunluqları — diqqətin pisləşməsi, əsəbilik, yuxu problemləri və koqnitiv funksiyaların azalması şəklində özünü göstərə bilər;
- Endokrin xəstəliklərin ağırlaşması — şəkərli diabet və ya qalxanabənzər vəzin patologiyaları zamanı qadınlarda və kişilərdə aşağı homosistein səviyyəsi xəstəliyin gedişini ağırlaşdıra bilər;
- Hamiləlik üçün əlverişsiz nəticələr — aminturşunun çatışmazlığı dölün formalaşmasında və plasentanın fəaliyyətində pozğunluqlar ehtimalını artırır;
Homosistein səviyyəsinin vaxtında diaqnostikası və korreksiyası bu cür ağırlaşmaların qarşısını almağa, damarların sağlamlığını qorumağa və sinir, immun sistemlərinin normal fəaliyyətini dəstəkləməyə imkan verir.
Hansı həkimə müraciət etməli
Analiz homosisteinin aşağı olduğunu göstərirsə, nəticəni nəzərə almamaq olmaz. Bu, həm müvəqqəti kənarlaşma, həm də bəzi xəstəliklərlə bağlı davamlı hal ola bilər. Diaqnostikaya orqanizmin vəziyyətini qiymətləndirəcək və zərurət olduqda lazımi mütəxəssisə göndərəcək terapevtə müraciətlə başlamaq olar.
Ehtimal olunan səbəbdən asılı olaraq aşağıdakı həkimlərin məsləhəti lazım ola bilər:
Yadda saxla!
Qanda homosisteinin miqdarının ölçülməsi hələ aydın simptomlarla özünü göstərməyən gizli maddələr mübadiləsi pozğunluqlarını müəyyən etmək üsulu kimi qiymətləndirilir. Bu analiz həkimə ürək-damar xəstəlikləri, endokrin pozğunluqlar və ya autoimmun proseslərlə bağlı erkən dəyişiklikləri görmək imkanı verir. Bu tədqiqata xüsusilə hamiləliyə hazırlaşan qadınlarda, xroniki qaraciyər və böyrək xəstəlikləri olduqda, həmçinin damar problemlərinə irsi meyli olan insanlarda diqqət yetirilir. Əldə edilən nəticələr rasionu vaxtında korreksiya etməyə, B qrupu vitaminləri və fol turşusunun çatışmazlığını aradan qaldırmağa, ya da uyğun dərman müalicəsi seçməyə imkan verir.
Suallar və cavablar
Qadınlarda aşağı homosistein B qrupu vitaminlərinin çatışmazlığına, metionin mübadiləsinin pozulmasına və ya qaraciyərin, endokrin və immun sistemlərinin xroniki xəstəliklərinə işarə edə bilər. Bu cür pozğunluqlar bütün orqanizmin funksiyasının pozulmasına gətirib çıxara bilər.
Uşaqlarda bu cür vəziyyət çox vaxt müəyyən vitaminlərin çatışmazlığı və ya maddələr mübadiləsinin xüsusiyyətləri ilə bağlı olur. Bu halda pediatrla, bəzən isə uşaq endokrinoloqu ilə məsləhətləşmək mütləqdir. Adətən təbii vitamin mənbələri ilə zəngin qidalanmanın korreksiyası tövsiyə olunur, həmçinin qanın biokimyəvi göstəriciləri və maddələr mübadiləsinin vəziyyəti müşahidə edilir.
Ürək-damar sistemi üçün bu vəziyyət damar divarlarının möhkəmliyinin azalması ilə nəticələnə bilər. Risk amilləri olan və ya artıq ürək xəstəliyi diaqnozu qoyulmuş insanlarda göstəriciyə mütəmadi nəzarət müalicəni vaxtında korreksiya etməyə və ağırlaşma ehtimalını azaltmağa kömək edir.
