Apolipoprotein A1 «yaxşı» yüksək sıxlıqlı lipoproteinlərin (YSLP) əsas zülalıdır və toxumalardan artıq xolesterinin qaraciyərə daşınmasında iştirak edir.
Sinonimlər: Apo-A1
Apolipoprotein A1 (apo-A1) — yüksək sıxlıqlı lipoprotein hissəciklərinin əsasını təşkil edən zülaldır. O, YSLP-yə damar divarlarından və digər toxumalardan artıq xolesterini götürüb emal və xaric olunmaq üçün qaraciyərə daşımağa kömək edir — buna xolesterinin əks nəqli deyilir. Buna görə apo-A1 lipid spektrinin «antiaterogen» hissəsinin göstəricisi hesab olunur.
Nə üçün təyin edilir
- standart lipidoqramma kifayət etmədikdə ateroskleroz və ürəyin işemik xəstəliyi riskinin dərin qiymətləndirilməsi üçün;
- aterogen və qoruyucu hissəciklərin balansını əks etdirən apo-B/apo-A1 nisbətini hesablamaq üçün;
- YSLP mübadiləsinin nadir irsi pozulmalarından (çox aşağı YSLP) şübhələndikdə;
- xəstədə və ya onun qohumlarında ürək-damar xəstəliklərinin erkən inkişafı zamanı.
Hazırlıq
Qan venadan, adətən səhər ac qarına verilir (8–12 saat yeməkdən sonra; su içmək olar). Bir gün əvvəl spirtli içkiləri və çox yağlı qidanı, 30 dəqiqə əvvəl isə siqaret və fiziki yükü istisna etmək lazımdır. Hormonal preparatlar, statinlər və lipidlərə təsir edən digər dərmanların qəbulu barədə həkimə məlumat verin.
Normalar
Təxmini olaraq yetkinlərdə apo-A1 səviyyəsi təqribən 1,0–2,0 q/l təşkil edir; qadınlarda o, orta hesabla kişilərə nisbətən bir qədər yüksəkdir. İstinad dəyərləri laboratoriyadan, metoddan, cinsdən və yaşdan asılıdır, buna görə nəticə konkret laboratoriyanın normaları ilə müqayisə edilir və lipid profilinin digər göstəriciləri ilə birlikdə qiymətləndirilir.
Kənarlaşmaların səbəbləri
Apo-A1-in azalması aşağıdakı hallarda rast gəlinir:
- siqaret çəkmə, piylənmə, az hərəkətli həyat tərzi;
- 2-ci tip şəkərli diabet, metabolik sindrom, yüksək triqliseridlər;
- xroniki böyrək xəstəliyi, qaraciyər xəstəlikləri;
- nadir irsi qüsurlar (məsələn, Tanjer xəstəliyi, apo-A1 çatışmazlığı).
Artma müntəzəm fiziki fəallıq, hamiləlik, estrogen qəbulu, irsi hiperalfalipoproteinemiya zamanı qeyd olunur.
Aşağı apo-A1 yüksək ürək-damar riski ilə əlaqəlidir, lakin onu «artırmaq» üçün faydası sübut olunmuş xüsusi dərman yoxdur: həkim ümumi riski tənzimləyir — aterogen lipidləri azaldır, təzyiqə, şəkərə və çəkiyə nəzarət edir.
Əlaqəli terminlər
- Apolipoprotein B
- Yüksək sıxlıqlı lipoproteinlər
- Lipidoqramma
- Dislipidemiya
- Ürəyin işemik xəstəliyi
- Ateroskleroz
- Xolesterin
- Aterogen dislipidemiya
