Hemodializ

Hemodializ əvəzedici böyrək terapiyasıdır: pasiyentin qanı «süni böyrək» aparatının dializator-filtrindən keçir. Yarımkeçirici membran vasitəsilə sidik cövhəri, kreatinin, artıq kalium və digər maddələr qandan xüsusi məhlula keçir, ultrafiltrasiya isə artıq mayeni kənarlaşdırır. Hemodializ böyrəkləri sağaltmır, lakin böyrək funksiyası itirildikdə illərlə yaşamağa imkan verir və ya transplantasiyaya qədər körpü rolunu oynayır.

Göstərişlər

• xroniki böyrək xəstəliyinin terminal mərhələsi (adətən uremiya simptomları və ya ağırlaşmalar olduqda YFS 10–15 ml/dəq/1,73 m²-dən aşağı);
• təhlükəli hiperkaliemiya, ağır metabolik asidoz, müalicəyə tabe olmayan ağciyər ödemi, uremiya əlamətləri (perikardit, ensefalopatiya) ilə müşayiət olunan böyrəklərin kəskin zədələnməsi;
• bəzi maddələrlə ağır zəhərlənmələr (metanol, etilenqlikol, litium).

Dializə başlamaq qərarını nefroloq tək bir rəqəmə deyil, pasiyentin vəziyyətinə və analizlərə əsaslanaraq verir.

Necə aparılır / növləri

Müntəzəm dializ üçün bir neçə ay əvvəl damar girişi yaradılır: ən etibarlı variant olan arteriovenoz fistula (qolda arteriya ilə venanın birləşdirilməsi) və ya damar protezi. Təcili başlanğıcda mərkəzi vena kateterindən istifadə olunur. Standart olaraq prosedur dializ mərkəzində həftədə 3 dəfə, 4 saat aparılır; uzadılmış, gecə və ev proqramları da var. Reanimasiya şöbələrində davamlı üsullar (hemofiltrasiya, hemodiafiltrasiya) tətbiq edilir. Alternativ üsul peritoneal dializdir.

Hemodializdə olan pasiyent mayeni, duzu, kalium və fosforla zəngin qidaları məhdudlaşdırmalıdır; adətən anemiyanı, fosforu, paratireoid hormonu və təzyiqi tənzimləyən dərmanlar təyin edilir.

Effektivlik və risklər

Hemodializ həyat üçün təhlükəli pozğunluqları etibarlı şəkildə aradan qaldırır və ömrü uzadır, lakin sağlam böyrəyi tam əvəz etmir; mümkün olduqda böyrək transplantasiyasına üstünlük verilir. Mümkün ağırlaşmalar: seans zamanı təzyiqin düşməsi və əzələ qıcolmaları, prosedurdan sonra zəiflik, girişin trombozu və ya infeksiyası, kateterlə bağlı infeksiyalar, kalium dəyişkənliyi fonunda ritm pozğunluqları.

Fistulada «küy» və titrəmə itibsə, o qızarıbsa və ya qanayırsa, qızdırma yaranıbsa, dərhal dializ mərkəzinə məlumat verin və ya həkimə müraciət edin. Sakit vəziyyətdə təngnəfəslik, 5 dəqiqədən uzun döş ağrısı, huşun itirilməsi və ya buraxılmış seansdan sonra ağır zəiflik olduqda təcili tibbi yardım (103) çağırın.