Diaphragma

Diafraqma döş və qarın boşluqları arasında yerləşən günbəzşəkilli əzələ-vətər arakəsməsidir və insanın əsas tənəffüs əzələsidir.

Diafraqma nazik, lakin güclü günbəzşəkilli əzələdir. O, ağciyərlərin və ürəyin yerləşdiyi döş boşluğunu qarın boşluğundan ayırır. Sakit vəziyyətdə hər nəfəsalmanın həcminin böyük hissəsini məhz diafraqma təmin edir.

Quruluşu və funksiyası

Diafraqmanın əzələ lifləri döş sümüyündən, aşağı qabırğalardan və bel fəqərələrindən başlayır və vətər mərkəzində birləşir. Qaraciyər səbəbindən sağ günbəz adətən soldan bir qədər yuxarıda yerləşir. Diafraqmada qida borusunun, aortanın və aşağı boş venanın keçdiyi dəliklər var. Əzələni onurğa beyninin boyun hissəsindən (C3–C5 seqmentləri) başlayan diafraqma siniri idarə edir.

Nəfəsalma zamanı diafraqma yığılır və yastılaşır, döş qəfəsinin həcmi artır və hava ağciyərlərə daxil olur. Sakit nəfəsvermədə o boşalır və passiv olaraq yuxarı qalxır. Tənəffüsdən başqa, diafraqma öskürək, asqırma, gərilmə proseslərində iştirak edir, mədə möhtəviyyatının qida borusuna qayıtmasının qarşısını almağa kömək edir.

Klinik əhəmiyyəti

Diafraqmanın qida borusu dəliyinin yırtığı — mədənin bir hissəsinin döş boşluğuna yerdəyişməsi; tez-tez qıcqırma və reflüks ilə müşayiət olunur.
Anadangəlmə diafraqma yırtığı — yenidoğulmuşlarda ağciyərlərin inkişafını pozan ağır qüsur, cərrahi müalicə tələb edir.
Diafraqmanın iflici və ya zəifliyi — diafraqma sinirinin zədələnməsi (travma, boyun və döş qəfəsində əməliyyatlar, şişlər), sinir-əzələ xəstəlikləri (yan amiotrofik skleroz, miasteniya) zamanı. Xüsusilə uzanmış vəziyyətdə təngnəfəsliklə özünü göstərir.
Travmatik cırılma — qarının küt travması və ya yaralanmalar zamanı.
Hıçqırıq — diafraqmanın qeyri-iradi qıcolmalı yığılmaları; 48 saatdan uzun sürən hıçqırıq müayinə tələb edir.
Günbəzin yüksək durması rentgenoqramda atelektaz, qaraciyər xəstəlikləri, diafraqma altında qaz və ya maye toplanması zamanı görünə bilər.

Necə qiymətləndirilir

Diafraqmanın vəziyyəti və hərəkətliliyi rentgenoqrafiya və rentgenoskopiya, USM, KT və MRT ilə görünür. Tənəffüs əzələlərinin gücü xarici tənəffüs funksiyası ilə, o cümlədən oturaq və uzanmış vəziyyətdə göstəriciləri müqayisə etməklə qiymətləndirilir.

Nə vaxt həkimə müraciət etməli

Uzananda artan təngnəfəslik, uzunsürən hıçqırıq, yeməkdən sonra qıcqırma və döş sümüyü arxasında ağrı həkimə müraciət üçün səbəbdir. Qarın və ya döş qəfəsinin travmasından sonra təngnəfəslik və ağrı artırsa, təcili tibbi yardım (103) çağırın.