Plevra ağciyərləri örtən və döş boşluğunu daxildən döşəyən, iki vərəqdən ibarət nazik seroz qişadır.
Plevra hər bir ağciyəri əhatə edən hamar, nazik qişadır. O iki vərəqdən ibarətdir: ağciyərin səthini sıx örtən visseral və döş qəfəsi divarının daxili tərəfini, diafraqmanı və divararalığını döşəyən parietal vərəq. Onların arasında dar yarıq — plevra boşluğu yerləşir.
Quruluşu və funksiyası
Normada plevra boşluğunda cəmi bir neçə millilitr maye olur və o, sürtkü rolunu oynayır: hər nəfəsalma və nəfəsvermə zamanı vərəqlər sürtünmədən bir-birinin üzərində sürüşür. Boşluqda atmosfer təzyiqindən aşağı təzyiq saxlanılır, bunun sayəsində ağciyər açıq qalır və döş qəfəsinin, diafraqmanın hərəkətlərini izləyir.
Maye daim əmələ gəlir və əsasən parietal vərəqin limfa damarları vasitəsilə sorulur. Sağ və sol plevra boşluqları bir-birindən ayrıdır, buna görə bir tərəfdəki proses adətən digər tərəfə keçmir.
Mühüm xüsusiyyət: visseral plevrada ağrı reseptorları demək olar ki, yoxdur, parietal vərəq isə yaxşı innervasiya olunub. Ona görə plevranın iltihabı nəfəsalma və öskürək zamanı güclənən kəskin ağrı verir, ağciyərin öz xəstəlikləri isə çox vaxt ağrısız keçir.
Klinik əhəmiyyəti
- Mayenin toplanması (plevral effuziya) — ürək çatışmazlığı, pnevmoniya, şişlər, vərəm, qaraciyər və böyrək xəstəliklərində.
- Havanın daxil olması (pnevmotoraks) — ağciyər büzüşür, qəfil ağrı və təngnəfəslik yaranır.
- Qanın toplanması (hemotoraks) — əsasən döş qəfəsi travmasından sonra.
- İltihab (plevrit) — quru və ya mayeli.
- Boşluqda irin (empiyema) — pnevmoniyanın ağırlaşması.
- Şişlər — ağciyər, süd vəzi və digər orqanların xərçənginin metastazları, daha nadir hallarda plevranın birincili şişi (asbestlə təmasla bağlı mezotelioma).
Plevra necə müayinə olunur
Plevranı qiymətləndirmək üçün rentgenoqrafiya, USM (hətta az miqdarda mayeni yaxşı aşkarlayır) və kompüter tomoqrafiya istifadə olunur. Boşluqda maye varsa, plevral punksiya aparılır və alınan material analiz edilir; diaqnoz aydın olmadıqda biopsiya ilə torakoskopiya icra olunur.
Hansı xəstəliklərlə bağlıdır
Plevra dəyişiklikləri pnevmoniya, vərəm, ağciyər xərçəngi, ağciyər arteriyasının tromboemboliyası, xroniki ürək çatışmazlığı, qaraciyər sirrozu, birləşdirici toxumanın sistem xəstəlikləri (qurdeşənəyi, revmatoid artrit) zamanı müşahidə olunur. Nəfəs alarkən böyürdə kəskin ağrı və təngnəfəslik təcili həkimə müraciət üçün səbəbdir, təngnəfəslik sürətlə artırsa, təcili tibbi yardım (103) çağırın.
